తెలంగాణ ఐటీ, ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్స్, పరిశ్రమలు, వాణిజ్యం, శాసనసభ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి దుద్దిళ్ల శ్రీధర్ బాబు, కేంద్ర శాస్త్ర సాంకేతిక, భూ విజ్ఞాన శాఖ సహాయ మంత్రి డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్, కాస్మోసర్వ్ స్పేస్ వ్యవస్థాపకుడు, సీఈఓ డాక్టర్ చిరంజీవి ఫణీంద్ర ఈ ఫెసిలిటీని ప్రారంభించారు. తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఐటీ సలహాదారు సాయి కృష్ణతో పాటు స్పేస్ ఇండస్ట్రీకి చెందిన పలువురు ప్రముఖులు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు. వారు ఫెసిలిటీలోని శాటిలైట్ ఇంటిగ్రేషన్ క్లీన్ రూమ్, రోబోటిక్స్ ల్యాబ్, మిషన్ సిమ్యులేషన్ సెంటర్‌ను సందర్శించారు.
బేస్ 1లో ఎలాంటి సదుపాయాలు ఉన్నాయి?
శాటిలైట్లకు అవసరమైన సేవలు అందించడం, స్పేస్ డెబ్రిస్‌ను తొలగించడం వంటి పనులకు అవసరమైన టెక్నాలజీని డిజైన్ చేయడం నుంచి తయారీ, పరీక్షలు, ఆపరేషన్ల వరకు అన్ని పనులు బేస్ 1లోనే చేయవచ్చు.
1. ఆర్బిటల్ రెండెవూ అండ్ క్యాప్చర్ ల్యాబ్: అంతరిక్షంలో ఒక స్పేస్‌క్రాఫ్ట్ మరో స్పేస్‌క్రాఫ్ట్‌ను ఎలా పట్టుకోవాలి అనే ప్రక్రియను ఇక్కడ సిమ్యులేట్ చేస్తారు.
2. స్పేస్ రోబోటిక్స్ ఇన్నోవేషన్ ల్యాబ్: అంతరిక్షంలో శాటిలైట్లను పట్టుకునేందుకు ఉపయోగించే రోబోటిక్ సిస్టమ్స్‌ను ఇక్కడ అభివృద్ధి చేస్తారు.
3. ఐఎస్ఓ క్లాస్ 8 క్లీన్ రూమ్: శాటిలైట్లను అసెంబుల్ చేయడానికి, వాటికి అవసరమైన పరికరాలను అమర్చడానికి ఈ ప్రత్యేక గది ఉపయోగపడుతుంది.
4. మిషన్ సిమ్యులేషన్ అండ్ కంట్రోల్ సెంటర్: రాబోయే స్పేస్ మిషన్లను ప్లాన్ చేయడం, వాటిని పర్యవేక్షించడం, నిర్వహించడం వంటి పనులు ఇక్కడ జరుగుతాయి.
ఈ ఫెసిలిటీ కేవలం స్పేస్ వ్యర్థాలను తొలగించడానికే పరిమితం కాదు. అంతరిక్షంలోనే శాటిలైట్లకు మరమ్మతులు చేయడం, వాటిలో ఇంధనం నింపడం వంటి సేవలు కూడా అందిస్తుంది. ప్రస్తుతం కాస్మోసర్వ్ తన మిషన్లకు అవసరమైన దాదాపు 60 శాతం పరికరాలను దేశీయంగానే సమకూర్చుకుంటోంది. బేస్ 1 ద్వారా మరిన్ని కీలక టెక్నాలజీలను సొంతంగా అభివృద్ధి చేసుకోవాలని కంపెనీ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. దీంతో దేశీయ తయారీ సామర్థ్యం పెరుగుతుంది. ఆప్టిక్స్, ఏవియానిక్స్, స్పేస్ గ్రేడ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ వంటి పరికరాల కోసం ఇతర దేశాలపై ఆధారపడాల్సిన అవసరం కూడా తగ్గుతుంది.
హైదరాబాద్ స్పేస్ టెక్నాలజీకి ప్రధాన కేంద్రంగా మారుతోంది: మంత్రి శ్రీధర్ బాబు
ఈ సందర్భంగా మంత్రి శ్రీధర్ బాబు మాట్లాడుతూ.. “కాస్మోసర్వ్ బేస్ 1 లాంటి ఫెసిలిటీలు స్పేస్ ఇన్నోవేషన్ రంగంలో హైదరాబాద్ దేశంలో ఎందుకు ముందంజలో ఉందో చూపిస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం మన దగ్గర 30కి పైగా స్పేస్ టెక్ కంపెనీలు ఉన్నాయి. వీటిలో భారత్‌లో తొలి స్పేస్ టెక్ యూనికార్న్ కంపెనీతో పాటు, త్వరలో యూనికార్న్ స్థాయికి చేరే అవకాశం ఉన్న మరికొన్ని కంపెనీలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ కంపెనీలు లాంచ్ వెహికల్స్, స్పేస్ డేటా సెంటర్లు, స్పేస్ డెబ్రిస్ తొలగింపు వ్యవస్థలు, డ్రగ్ డిస్కవరీ ప్లాట్‌ఫామ్స్ వంటి విభిన్న రంగాల్లో పనిచేస్తున్నాయి.
హైదరాబాద్‌లో ఏరోస్పేస్, డిఫెన్స్ రంగాలు వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి. ఇక్కడ 52 జాతీయ స్థాయి ల్యాబ్‌లు, 15 లక్షల మంది ఇంజినీర్లతో కూడిన నైపుణ్యం కలిగిన ఉద్యోగుల బలం ఉంది. స్థానికంగా లభించే సప్లై చైన్ ద్వారా కంపెనీలకు అవసరమైన పరికరాల్లో దాదాపు 90 శాతం వరకు సమకూర్చుకునే అవకాశం ఉంది. అందుకే ప్రపంచంలోనే తక్కువ ఖర్చుతో స్పేస్ టెక్నాలజీ అభివృద్ధి చేసే ప్రధాన కేంద్రంగా హైదరాబాద్ ఎదగడానికి సిద్ధంగా ఉంది. ఈ రంగంలో కొత్త ఆలోచనలతో ముందుకు వస్తున్న కంపెనీలకు మరింత మద్దతు ఇచ్చేందుకు, రాబోయే భారత్ ఫ్యూచర్ సిటీలో ప్రత్యేకంగా స్పేస్ సిటీ ఏర్పాటు చేసే ప్రణాళికను మా ప్రభుత్వం సిద్ధం చేస్తోంది” అని చెప్పారు.
మొదటి ఏడాదిలోనే కీలక విజయాలు: కాస్మోసర్వ్ సీఈఓ
కాస్మోసర్వ్ స్పేస్ వ్యవస్థాపకుడు, సీఈఓ డాక్టర్ చిరంజీవి ఫణీంద్ర మాట్లాడుతూ.. “మా కంపెనీ ప్రారంభమైన మొదటి ఏడాదిలోనే భారత రాకెట్ ద్వారా మా తొలి పేలోడ్‌ను అంతరిక్షంలోకి పంపించాం. సీడ్ ఫండింగ్ కూడా సమీకరించాం. ఇప్పుడు మా మిషన్లను డిజైన్ చేయడం, తయారు చేయడం, పరీక్షించడం, అంతరిక్షంలోకి పంపించడం వంటి పనులన్నీ ఒకే చోట చేసే ఫెసిలిటీని ప్రారంభించాం.
స్పేస్ డెబ్రిస్ ఇప్పుడు ప్రతి దేశం అంతరిక్ష రంగంలో సాధించాలనుకుంటున్న లక్ష్యాలకు పెద్ద అడ్డంకిగా మారుతోంది. భారత్ కూడా దీనికి మినహాయింపు కాదు. గగన్‌యాన్, భారతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం, భవిష్యత్తులో ప్రయోగించే ప్రతి శాటిలైట్ కోసం అంతరిక్ష కక్ష్యలను సురక్షితంగా, ఉపయోగపడేలా ఉంచాలి. ఆ సామర్థ్యాన్ని అభివృద్ధి చేసే కేంద్రం బేస్ 1″ అని వివరించారు.
బేస్ 1 ప్రారంభం కావడానికి ముందు కాస్మోసర్వ్ స్పేస్ 6 మిలియన్ డాలర్ల సీడ్ ఫండింగ్‌ను సమీకరించింది. దీంతో కంపెనీకి ఇప్పటివరకు వచ్చిన మొత్తం పెట్టుబడులు 9 మిలియన్ డాలర్లకు మించాయి. జపాన్‌కు చెందిన రీబ్రైట్ పార్ట్‌నర్స్ (Rebright Partners) ఈ పెట్టుబడి రౌండ్‌లో పాల్గొంది. భారత్‌కు చెందిన ఆరణ్య హోల్డింగ్స్, నంది వెంచర్స్, ఏయూఎం వెంచర్స్, శక్తి వీసీ కూడా పెట్టుబడులు పెట్టాయి.
2026 జూలైలో కాస్మోసర్వ్ తన తొలి పేలోడ్ ‘మిషన్ ఎంబ్రేస్’ (Mission Embrace)ను స్కైరూట్ ఏరోస్పేస్‌కు చెందిన విక్రమ్-1 రాకెట్ ద్వారా అంతరిక్షంలోకి పంపింది. ఈ మిషన్‌కు అవసరమైన ఫ్లైట్ హార్డ్‌వేర్‌ను నాలుగు నెలల కంటే తక్కువ సమయంలోనే అభివృద్ధి చేశారు. అనుకున్న షెడ్యూల్ కంటే ఆరు నెలల ముందుగానే ఈ పని పూర్తయింది.
అయితే, ఈ మిషన్‌లో భాగంగా ఉండాల్సిన రోబోటిక్ క్యాప్చర్ పెటల్స్ అనుకున్న విధంగా తెరుచుకోలేదు. అయినప్పటికీ, ఈ ప్రయోగం ద్వారా భవిష్యత్తులో టెక్నాలజీని మరింత మెరుగుపరచడానికి ఉపయోగపడే కీలక సమాచారం లభించింది. తాజాగా వచ్చిన పెట్టుబడులను బేస్ 1 అభివృద్ధికి, టెక్నాలజీ డెమోలకు, రాబోయే రెండు స్పేస్ మిషన్లకు ఉపయోగించనున్నారు.
అంతరిక్ష వ్యర్థాలు ఎందుకంత పెద్ద సమస్య?
ప్రపంచ స్పేస్ ఇండస్ట్రీ ప్రస్తుతం ఎదుర్కొంటున్న అతిపెద్ద సమస్యల్లో స్పేస్ డెబ్రిస్ ఒకటి. ప్రస్తుతం భూమి చుట్టూ ఉన్న కక్ష్యల్లో దాదాపు 28,000 శాటిలైట్లు ఉన్నాయి. వీటిలో దాదాపు 10,000 శాటిలైట్లు పనిచేయడం లేదు.
వీటితో పాటు భూమి చుట్టూ అంతరిక్షంలో భారీ సంఖ్యలో చిన్న చిన్న వ్యర్థాలు తిరుగుతున్నాయి.
– 10 సెంటీమీటర్ల కంటే చిన్న పరిమాణంలో ఉన్న వ్యర్థ వస్తువులు దాదాపు 68,000 ఉన్నాయి.
– 1 నుంచి 2 సెంటీమీటర్ల పరిమాణంలో ఉన్న ముక్కలు సుమారు 15 లక్షలు ఉన్నాయి.
– 1 మిల్లీమీటర్ నుంచి 1 సెంటీమీటర్ మధ్య పరిమాణంలో ఉన్న చిన్న చిన్న ముక్కలు దాదాపు 23 కోట్ల వరకు ఉన్నాయి.
ఈ వ్యర్థాలు చిన్నవిగా కనిపించినా ప్రమాదం చాలా ఎక్కువ. ఎందుకంటే అవి అత్యంత వేగంతో అంతరిక్షంలో ప్రయాణిస్తుంటాయి. కొన్ని మిల్లీమీటర్ల పరిమాణంలో ఉన్న ముక్కలు కూడా పనిచేస్తున్న శాటిలైట్లు, స్పేస్‌క్రాఫ్ట్‌లు, అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం (ISS) వంటి కీలక మిషన్లను దెబ్బతీయగలవు.
ఇప్పటివరకు అంతరిక్షంలో దాదాపు 660 ఢీకొనడం, పేలుడు ఘటనలు నమోదయ్యాయి. వీటి కారణంగా సుమారు 58,000 వ్యర్థ ముక్కలు ఏర్పడ్డాయి. భూమి చుట్టూ ఉన్న కక్ష్యల్లో వ్యర్థాలు పెరుగుతున్న కొద్దీ వాటిని తొలగించాల్సిన అవసరం కూడా పెరుగుతోంది.
2030 నాటికి ప్రపంచ స్పేస్ డెబ్రిస్ రిమూవల్, శాటిలైట్ సర్వీసింగ్ మార్కెట్ విలువ 14.5 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుతుందని అంచనా. వచ్చే పదేళ్లలో మరో 13 లక్షల కొత్త శాటిలైట్లను అంతరిక్షంలోకి పంపే అవకాశం ఉంది. దీంతో అంతరిక్ష వ్యర్థాలను చురుగ్గా తొలగించడం, కక్ష్యలోనే శాటిలైట్లకు సేవలు అందించడం చాలా కీలకంగా మారుతున్నాయి.
ఈ సమస్యకు పరిష్కారంగా కాస్మోసర్వ్ ప్రత్యేకమైన ‘డ్యూయల్ స్పేస్‌క్రాఫ్ట్ ఆర్కిటెక్చర్’ (Dual Spacecraft Architecture) టెక్నాలజీని అభివృద్ధి చేసింది. సాధారణంగా ఒక స్పేస్‌క్రాఫ్ట్ ఒకే శాటిలైట్‌కు సేవలు అందించే విధానం అమల్లో ఉంది. దీనివల్ల ఖర్చు ఎక్కువవుతుంది. కానీ కాస్మోసర్వ్ కొత్త విధానంలో రెండు స్పేస్‌క్రాఫ్ట్‌లను ఉపయోగించి అనేక శాటిలైట్లకు సేవలు అందించవచ్చు. దీనిని టూ-టు-మ్యానీ విధానం అంటారు.
ఈ టెక్నాలజీలో రెండు రకాల వాహనాలు ఉంటాయి
– ఆర్బిటల్ సర్వీస్ స్టేషన్ (Orbital Service Station): ఇది పెద్ద స్పేస్‌క్రాఫ్ట్. అంతరిక్షంలోనే లాజిస్టిక్స్ హబ్‌లా పనిచేస్తుంది. శాటిలైట్లకు అవసరమైన ఇంధనం, పరికరాలు, విడిభాగాలను తన వెంట తీసుకెళ్తుంది.
– అటానమస్ సర్వీస్ వెహికల్ (Autonomous Service Vehicle): ఇది చిన్న స్పేస్‌క్రాఫ్ట్. ఒక శాటిలైట్ దగ్గరకు వెళ్లి దాన్ని పట్టుకోవడం, దానితో డాక్ అవ్వడం, దాని పరిస్థితిని పరిశీలించడం, మరమ్మతులు చేయడం లేదా పూర్తిగా పనిచేయని శాటిలైట్‌ను కక్ష్య నుంచి తొలగించడం వంటి పనులు చేస్తుంది.
ఈ విధానం ద్వారా కేవలం రెండు స్పేస్‌క్రాఫ్ట్‌లతోనే 100 శాటిలైట్ల వరకు సేవలు అందించవచ్చని కంపెనీ చెబుతోంది.
ప్రస్తుతం ఒక్కో శాటిలైట్‌కు సర్వీసింగ్ చేయడానికి దాదాపు 10 మిలియన్ డాలర్లు ఖర్చవుతోంది. కొత్త టెక్నాలజీ ద్వారా ఈ ఖర్చును 1 మిలియన్ డాలర్ కంటే తక్కువకు తగ్గించే అవకాశం ఉందని కాస్మోసర్వ్ అంచనా వేస్తోంది.
కాస్మోసర్వ్‌పై పెట్టుబడిదారుల నమ్మకం
టోక్యోకు చెందిన రీబ్రైట్ పార్ట్‌నర్స్ వ్యవస్థాపక జనరల్ పార్ట్‌నర్ తకేషి ఎబిహారా మాట్లాడుతూ.. “స్పేస్ డెబ్రిస్ అనేది ప్రపంచ దేశాలన్నింటికీ సంబంధించిన ఉమ్మడి సమస్య. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం ఉన్నప్పటికీ, వేగంగా ముందుకు వెళ్లాలనే లక్ష్యంతో పనిచేసే కాస్మోసర్వ్ లాంటి కంపెనీల నుంచే దీనికి మంచి పరిష్కారాలు వస్తాయి. ఈ మిషన్‌లో భాగమైనందుకు మాకు సంతోషంగా ఉంది” అని చెప్పారు.
ఏయూఎం వెంచర్స్ మేనేజింగ్ పార్ట్‌నర్ చేతన్ మెహతా మాట్లాడుతూ.. “అంతరిక్ష కార్యకలాపాలు పెరుగుతున్న కొద్దీ యాక్టివ్ డెబ్రిస్ రిమూవల్, ఆర్బిట్‌లోనే శాటిలైట్లకు సేవలు అందించడం మరింత ముఖ్యమవుతాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న సమస్యలకు పరిష్కారాలు చూపించే భారతీయ డీప్‌టెక్ కంపెనీల నుంచే భవిష్యత్తులో కీలక ఆవిష్కరణలు వస్తాయని మేము నమ్ముతున్నాం. కాస్మోసర్వ్ అందుకు మంచి ఉదాహరణ” అని తెలిపారు.
2027లో కీలక ప్రయోగాలు
కాస్మోసర్వ్ రాబోయే రోజుల్లో మరికొన్ని కీలక ప్రయోగాలు చేయనుంది. మైక్రోగ్రావిటీ ఉన్న విమాన ప్రయోగాల్లో తమ రోబోటిక్ క్యాప్చర్ సిస్టమ్స్‌ను పరీక్షించనుంది. మిషన్ ఎంబ్రేస్‌ను మరోసారి అంతరిక్షంలోకి పంపించనుంది. అలాగే 2027లో పూర్తిస్థాయి స్పేస్ డెబ్రిస్ క్యాప్చర్ డెమో నిర్వహించేందుకు సిద్ధమవుతోంది.
హైదరాబాద్‌కు మరింత గుర్తింపు
ఏరోస్పేస్, డిఫెన్స్ రంగాల్లో హైదరాబాద్‌కు ఇప్పటికే బలమైన వ్యవస్థ ఉంది. నైపుణ్యం కలిగిన ఇంజినీర్లు, పరిశోధన సంస్థలు, తయారీ సదుపాయాలు ఉండటంతో స్పేస్ టెక్నాలజీ రంగంలో కూడా నగరం వేగంగా ఎదుగుతోంది. కాస్మోసర్వ్ ఏర్పాటు చేసిన బేస్ 1 ఈ అభివృద్ధికి మరింత బలం చేకూర్చనుంది. స్పేస్ రోబోటిక్స్, శాటిలైట్ సర్వీసింగ్, అంతరిక్ష వ్యర్థాల తొలగింపు వంటి అత్యాధునిక రంగాల్లో కొత్త అవకాశాలకు ఇది దోహదపడుతుంది. మొత్తంగా చూస్తే, హైదరాబాద్‌లో బేస్ 1 ప్రారంభం కావడం అంతరిక్షంలో శాటిలైట్ల నిర్వహణ, మరమ్మతులు, వ్యర్థాల తొలగింపు వంటి సేవలను భారత్‌లోనే అభివృద్ధి చేసే దిశగా కీలక ముందడుగు.
