Last Updated:
భారత్లో పెరుగుతున్న డిజిటల్ మోసాలను అరికట్టేందుకు యూపీఐ లావాదేవీల్లో కొత్త కన్ఫర్మేషన్ ప్రాంప్ట్ ప్రవేశపెట్టాలని బ్యాంకులు ఆర్బీఐకి ప్రతిపాదించాయి. ఇది ఏ లావాదేవీలకు వర్తిస్తుంది? ఎలా పనిచేస్తుంది? వినియోగదారులకు ఎలాంటి ప్రయోజనం ఉంటుంది? పూర్తి వివరాలు తెలుసుకోండి.
భారత్లో డిజిటల్ చెల్లింపుల వినియోగం వేగంగా పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో సైబర్ మోసాల సంఖ్య కూడా ఆందోళనకరంగా పెరుగుతోంది. ఈ పరిస్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని దేశంలోని ప్రధాన బ్యాంకులు యూపీఐ (UPI) లావాదేవీల భద్రతను మరింత బలోపేతం చేసే కీలక ప్రతిపాదనను భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) ముందుంచాయి. అనుమానాస్పదంగా గుర్తించిన కొన్ని యూపీఐ లావాదేవీలకు అదనంగా ‘Yes/No’ కన్ఫర్మేషన్ ప్రాంప్ట్ ప్రవేశపెట్టాలని బ్యాంకులు సూచించాయి. డిజిటల్ చెల్లింపుల వేగానికి ఆటంకం కలగకుండా, అదే సమయంలో మోసాలను తగ్గించడమే ఈ ప్రతిపాదన ప్రధాన ఉద్దేశంగా పేర్కొంటున్నారు.
గత కొన్నేళ్లలో డిజిటల్ మోసాల సంఖ్య భారీగా పెరగడం బ్యాంకులను అప్రమత్తం చేసింది. అందుబాటులో ఉన్న గణాంకాల ప్రకారం 2021లో నమోదైన డిజిటల్ మోసాల సంఖ్య సుమారు 2.6 లక్షలు ఉండగా, 2025 నాటికి అది 28 లక్షలకు చేరుకుంది. ఈ పెరుగుతున్న మోసాల నేపథ్యంలో కొత్త భద్రతా వ్యవస్థ అవసరమని బ్యాంకులు భావిస్తున్నాయని ది ఎకనామిక్స్ టైమ్స్ తెలిపింది.
ప్రతిపాదిత విధానం ప్రకారం ప్రతి యూపీఐ చెల్లింపుకు ఈ అదనపు ధృవీకరణ ఉండదు. బ్యాంకుల ఫ్రాడ్ డిటెక్షన్ సిస్టమ్ అనుమానాస్పదంగా గుర్తించిన పియర్-టు-పియర్ (P2P) లావాదేవీలకు మాత్రమే ఈ ప్రాంప్ట్ కనిపిస్తుంది. డబ్బు లబ్ధిదారుడి ఖాతాలో జమ కాకముందే వినియోగదారుడి స్క్రీన్పై ‘Yes’ లేదా ‘No’ ఎంపికలతో పాప్-అప్ సందేశం కనిపిస్తుంది.
వినియోగదారు ‘Yes’ ఎంపిక చేస్తే లావాదేవీ వెంటనే పూర్తవుతుంది. ‘No’ ఎంచుకుంటే ఆ చెల్లింపు తక్షణమే రద్దు అవుతుంది. ఒకవేళ వినియోగదారు ఎలాంటి స్పందన ఇవ్వకుండా వదిలేస్తే, ఆ మొత్తాన్ని వెంటనే బదిలీ చేయకుండా ఒక గంటపాటు నిలిపివేస్తారు. ఈ వ్యవధిలో మోసానికి గురయ్యానని అనుమానం వస్తే సంబంధిత బ్యాంకుకు సమాచారం ఇచ్చే అవకాశం ఉంటుంది.
బ్యాంకుల ఫ్రాడ్ డిటెక్షన్ ఇంజిన్ కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితులను హై-రిస్క్గా గుర్తిస్తుంది. ఉదాహరణకు అసాధారణంగా పెద్ద మొత్తం బదిలీ చేయడం, తొలిసారిగా కొత్త లబ్ధిదారుడికి డబ్బు పంపించడం, కొత్త మొబైల్ పరికరం నుంచి లావాదేవీ జరపడం లేదా వినియోగదారుడి సాధారణ ఖర్చు అలవాట్లకు భిన్నంగా వ్యవహరించడం వంటి సందర్భాల్లో ఈ అదనపు ధృవీకరణ వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది.
ఈ ప్రతిపాదనలో మరో ముఖ్యాంశం ఏమిటంటే ఇది అన్ని యూపీఐ చెల్లింపులకు వర్తించదు. ప్రధానంగా వ్యక్తి నుంచి వ్యక్తికి జరిగే P2P ట్రాన్స్ఫర్లకే ఇది పరిమితం చేయాలని బ్యాంకులు సూచించాయి. ధృవీకరించబడిన వ్యాపార సంస్థలు, దుకాణాలు లేదా వెబ్సైట్లకు జరిగే P2M (Person-to-Merchant) చెల్లింపులపై సాధారణంగా ఈ విధానం ప్రభావం ఉండదు. అయితే వ్యక్తిగత సేవింగ్స్ ఖాతాలతో క్యూ ఆర్ కోడ్ల ద్వారా చెల్లింపులు స్వీకరించే కొంతమంది చిన్న వ్యాపారులపై మాత్రం ఈ విధానం కొంత ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది.
ఈ సూచనలను బ్యాంకులు ఆర్బీఐ చర్చాపత్రానికి ప్రతిస్పందనగా సమర్పించాయి. డిజిటల్ మోసాలను అరికట్టేందుకు కేంద్ర బ్యాంక్ ఇప్పటికే పలు భద్రతా చర్యలను పరిశీలిస్తోంది. వాటిలో తప్పనిసరి టూ-ఫ్యాక్టర్ ఆథెంటికేషన్, కొత్త లబ్ధిదారులకు ₹10,000కు పైబడిన బదిలీలపై ఒక గంట కూలింగ్-ఆఫ్ పీరియడ్, అలాగే అనుమానాస్పద పరిస్థితుల్లో అన్ని డిజిటల్ బ్యాంకింగ్ సేవలను వెంటనే నిలిపివేసే ‘కిల్ స్విచ్’ వంటి ప్రతిపాదనలు కూడా ఉన్నాయి.
బ్యాంకుల అభిప్రాయం ప్రకారం ప్రస్తుతం ఎక్కువ శాతం యూపీఐ మోసాలు సిస్టమ్ హ్యాకింగ్ వల్ల కాకుండా సోషల్ ఇంజినీరింగ్ మోసాల వల్లే జరుగుతున్నాయి. ఫిషింగ్ లింకులు, నకిలీ రివార్డు ఆఫర్లు, అత్యవసర పరిస్థితుల పేరుతో మోసగాళ్లు వినియోగదారులను డబ్బు పంపించేలా ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. అలాంటి సమయంలో అదనంగా కనిపించే ‘Yes/No’ ధృవీకరణ సందేశం వినియోగదారుడిని కాసేపు ఆలోచించేలా చేసి, మోసాలను నివారించే అవకాశం ఉందని బ్యాంకులు భావిస్తున్నాయి.
ప్రస్తుతం ఈ ప్రతిపాదనలు భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ పరిశీలనలో ఉన్నాయి. ఆర్బీఐ ఆమోదం తెలిపిన తర్వాత కొత్త మార్గదర్శకాల రూపంలో అమల్లోకి వచ్చే అవకాశం ఉంది. డిజిటల్ చెల్లింపుల వేగాన్ని కొనసాగిస్తూనే వినియోగదారుల భద్రతను మరింత బలోపేతం చేయడమే ఈ చర్యల ప్రధాన లక్ష్యంగా బ్యాంకింగ్ వర్గాలు పేర్కొంటున్నాయి.
Hyderabad,Telangana
Aug 03, 2026 10:56 AM IST
