1927 నవంబర్ 8న దేవ దీపావళి రోజున కరాచీలో జన్మించిన అద్వానీ, 1947 దేశ విభజన సమయంలో సింధ్‌లోని తన పూర్వీకుల ఇంటిని, సమస్తాన్ని వదిలి శరణార్థిగా రావాల్సి వచ్చింది. ఎలాంటి చేదు భావనలూ లేకుండా, ఎదురైన ప్రతికూలతలన్నింటినీ అధిగమించి జీవితాన్ని మొదటి నుంచి నిర్మించుకున్నారు. ఈ పోరాట పటిమ ఆయనలో ఎప్పుడూ స్పష్టంగా కనిపించింది. తొలుత జనసంఘ్‌ను బలోపేతం చేయడంలోనూ, ఆ తర్వాత భారతీయ జనతా పార్టీ (బీజేపీ) నిర్మాణంలోనూ ఇది ప్రతిబింబించింది. ఆయన అధ్యక్షతన 1989లో కాంగ్రెస్ బలం 400 సీట్ల నుంచి 200 కంటే కిందకు పడిపోగా, 1996లో బీజేపీ తొలిసారిగా దేశంలోనే అతిపెద్ద పార్టీగా అవతరించింది. ‘దేశమే ప్రథమం’ (Nation First) అనే దృఢమైన పునాదిని పార్టీకి అందించి, అనేక తరాల కార్యకర్తలను ఆయన తీర్చిదిద్దారు.
ఒక నాయకుడిగా అద్వానీని రెండు అంశాలు ప్రత్యేకం చేశాయి. మొదటిది ఆయన వైचारिक స్పష్టత, మేధోపరమైన తీక్షణత. ఆయన చేసిన ప్రసంగాలు, రాసిన వ్యాసాలు, రూపొందించిన తీర్మానాలు ఈనాటికీ ఆదర్శప్రాయం. రెండోది, దశాబ్దాల తరబడి కొనసాగిన ‘కపట లౌకికవాదాన్ని’ (సూడో-సెక్యులరిజం) ఎండగట్టిన తీరు.
ఆరెస్సెస్ ప్రచారక్‌గా రాజస్థాన్‌లో బాధ్యతలు ప్రారంభించిన ఆయన, ఆ తర్వాత ఢిల్లీకి చేరుకుని అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయితో కలిసి పనిచేశారు. రాజకీయాల్లో ఇద్దరు అగ్రశ్రేణి నాయకులు పోటీతత్వం లేకుండా, ఒకరికొకరు సహకరించుకుంటూ దశాబ్దాల పాటు కలిసి నడవడం చాలా అరుదు; అటల్-అద్వానీ ద్వయం అలాంటి అరుదైన మైత్రికి నిదర్శనంగా నిలిచి భారత రాజకీయాల గమనాన్ని మార్చింది. 1967లో ఢిల్లీ మెట్రోపాలిటన్ కౌన్సిల్ చైర్మన్‌గా సేవలందించిన ఆయన, 1970లో పార్లమెంటులో అడుగుపెట్టారు. ఎంపీగా, ఉభయ సభల్లోనూ ప్రతిపక్ష నేతగా, అటు అధికార పక్ష సభ్యుడిగా ఆయన వేసిన ముద్ర చెరగనిది. 1991లో గుజరాత్‌లోని గాంధీనగర్ నుంచి లోక్‌సభకు ఎన్నికై, నియోజకవర్గ అభివృద్ధికి ఆయన చేసిన కృషి ఆదర్శనీయం.
ఎమర్జెన్సీ సమయంలో ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ కోసం పోరాడి జైలు జీవితం గడిపారు. 1977లో జనతా ప్రభుత్వంలో సమాచార, ప్రసార శాఖ మంత్రిగా విశేష సేవలందించారు. ఆ తర్వాత ఉప ప్రధానిగా, కేంద్ర హోంమంత్రిగా దేశ భద్రతా వ్యవస్థను పటిష్టం చేయడంలో, ఉగ్రవాదానికి వ్యతిరేకంగా కఠిన చట్టాలను తీసుకురావడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఆయన చేపట్టిన సోమ్‌నాథ్ టు అయోధ్య ‘రథయాత్ర’ భారత సమాజంలో గొప్ప మార్పును తీసుకొచ్చింది. బిహార్‌లో ఆయన అరెస్ట్ తర్వాత భావజాలం, రామమందిర నిర్మాణం విషయంలో రాజీపడే ప్రసక్తే లేదని బీజేపీ స్పష్టం చేసింది; ఆ సంకల్పమే నేడు అయోధ్యలో భవ్య రామమందిర సాకారానికి దారితీసింది.
ఆయన నిరాడంబరత, పఠనాసక్తి, సినిమా-నాటకరంగాలపై మక్కువ, చరిత్రను భద్రపరచాలన్న ఆకాంక్ష ఆయన గ్రంథాలైన ‘ఏ ప్రిజనర్స్ స్క్రాప్-బుక్’, ‘మై కంట్రీ మై లైఫ్’లలో కనిపిస్తాయి. లేహ్ సమీపంలో సింధు దర్శన్ పూజను ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడంలోనూ ఆయన కృషి చేశారు. ఆయన ప్రజా జీవితంలో సతీమణి కమలా అద్వానీ నిరంతరం వెన్నుదన్నుగా నిలిచారు.
జాతికి ఆయన అందించిన నిరుపమాన సేవలకు గుర్తింపుగా కేంద్ర ప్రభుత్వం 2024లో ఆయనకు అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన ‘భారతరత్న’ను ప్రదానం చేసింది. వందో పడిలోకి అడుగుపెడుతున్న అద్వానీ ఆయురారోగ్యాలతో వర్ధిల్లాలని, దేశ ప్రజలకు ఎల్లప్పుడూ స్ఫూర్తినిస్తూ ఉండాలని యావత్ దేశం ఆకాంక్షిస్తోంది.
