ఈ నివేదిక ప్రకారం, 2013–14 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ప్రభుత్వ ఆరోగ్య వ్యయం రూ.1,29,778 కోట్లుగా ఉండేది. 2023–24 నాటికి అది రూ.4,14,196 కోట్లకు చేరింది. అంటే పదేళ్ల వ్యవధిలో ప్రభుత్వ ఆరోగ్య వ్యయం మూడు రెట్లకు పైగా పెరిగింది. ఆసుపత్రులు, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు, వైద్య సేవలు, ఆరోగ్య పథకాల కోసం ప్రభుత్వం చేస్తున్న ఖర్చు పెరిగిందని ఈ గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి.
ఈ నివేదికలో అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం ప్రజలు నేరుగా భరించే వైద్య ఖర్చుల తగ్గుదల. దీనినే అవుట్ ఆఫ్ పాకెట్ ఎక్స్పెండిచర్ (OOPE) అంటారు. అంటే ఆసుపత్రి చికిత్స, మందులు, వైద్య పరీక్షలు వంటి అవసరాల కోసం కుటుంబాలు తమ సొంత డబ్బు నుంచి చెల్లించే మొత్తం. 2013–14లో దేశ మొత్తం ఆరోగ్య వ్యయంలో ఈ ఖర్చుల వాటా 64.2 శాతంగా ఉండేది. 2023–24 నాటికి అది 42.7 శాతానికి తగ్గింది. అంటే పదేళ్లలో 21.5 శాతం పాయింట్లు తగ్గుదల నమోదైంది. ఈ తగ్గుదల గత ఏడాది కూడా కొనసాగింది. 2022–23లో 43.4 శాతంగా ఉన్న కుటుంబాల ప్రత్యక్ష వైద్య ఖర్చుల వాటా 2023–24లో 42.7 శాతానికి చేరింది. ఉచితంగా లేదా తక్కువ ధరలకు అందించే మందులు, వైద్య పరీక్షలు, ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల సేవలు, ఆరోగ్య బీమా పథకాలు ఈ మార్పుకు దోహదపడుతున్నాయని నివేదిక పేర్కొంటోంది.
ప్రభుత్వం ఒక్కో వ్యక్తి ఆరోగ్యంపై చేస్తున్న ఖర్చు కూడా గణనీయంగా పెరిగింది. 2013–14లో తలసరి ప్రభుత్వ ఆరోగ్య వ్యయం రూ.1,042గా ఉండగా, 2023–24లో అది రూ.2,959కి చేరింది. అంటే దాదాపు 2.8 రెట్లు పెరిగింది. దేశ జనాభా అవసరాలకు అనుగుణంగా ఆరోగ్య సేవలపై ప్రభుత్వ పెట్టుబడులు విస్తరిస్తున్నాయని ఇది తెలియజేస్తోంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య సంరక్షణపై ప్రభుత్వం ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టింది. 2023–24లో ఈ విభాగంపై ప్రభుత్వ వ్యయం సుమారు రూ.1.53 లక్షల కోట్లకు చేరింది. ఆయుష్మాన్ ఆరోగ్య మందిరాల ద్వారా గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల్లో ప్రజలకు ప్రాథమిక వైద్య సేవలు అందుబాటులోకి వస్తున్నాయి. వ్యాధుల ముందస్తు గుర్తింపు, బీపీ, మధుమేహం వంటి దీర్ఘకాలిక వ్యాధుల పరీక్షలు, అవసరమైన మందులు, ఇతర ప్రాథమిక వైద్య సేవలను ఈ కేంద్రాలు అందిస్తున్నాయి.
మొత్తం ఆరోగ్య వ్యయంలో సామాజిక భద్రతా నిధుల వాటా 2013–14లో 6 శాతంగా ఉండగా, 2023–24లో 11 శాతానికి పెరిగింది. ఆయుష్మాన్ భారత్–ప్రధాన మంత్రి జన ఆరోగ్య యోజన (AB-PMJAY), రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఆరోగ్య బీమా పథకాలు, సామాజిక ఆరోగ్య బీమా, ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల వైద్య ప్రయోజనాలు ఈ విభాగంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. మరోవైపు, ప్రైవేట్ ఆరోగ్య బీమా వాటా కూడా 3.4 శాతం నుంచి 10.2 శాతానికి పెరిగింది.
ప్రజలకు వైద్య ఖర్చులు తగ్గించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం పలు కార్యక్రమాలు అమలు చేస్తోంది. ప్రధాన మంత్రి భారతీయ జనౌషధి పరియోజన ద్వారా జనరిక్ మందులను తక్కువ ధరలకు అందిస్తున్నారు. ఉచిత మందులు, రోగ నిర్ధారణ పరీక్షల కార్యక్రమాలు, ప్రధాన మంత్రి జాతీయ డయాలసిస్ కార్యక్రమం, అమృత్ ఫార్మసీలు కూడా ప్రజలకు ఉపయోగపడుతున్నాయి. ఆయుష్మాన్ భారత్ పథకం ద్వారా అర్హులైన కుటుంబాలకు నగదు రహిత ఆసుపత్రి చికిత్స సదుపాయం కల్పిస్తున్నారు. ఔషధ ధరల నియంత్రణ చర్యలు కూడా మందుల ఖర్చు తగ్గించేందుకు తోడ్పడుతున్నాయి.
మొత్తంగా చూస్తే, గత పదేళ్లలో ప్రభుత్వ ఆరోగ్య వ్యయం పెరగడం, కుటుంబాల ప్రత్యక్ష వైద్య ఖర్చుల వాటా తగ్గడం, ఆరోగ్య బీమా విస్తరించడం భారత ఆరోగ్య రంగంలో వచ్చిన మార్పులను సూచిస్తున్నాయి. అయితే, ప్రజలందరికీ నాణ్యమైన వైద్యం అందుబాటులోకి రావాలంటే ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల మౌలిక సదుపాయాలు, వైద్య సిబ్బంది, మందుల లభ్యతను మరింత మెరుగుపరచాల్సిన అవసరం ఉంది. జాతీయ ఆరోగ్య ఖాతాల 2023–24 నివేదికను ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని జాతీయ ఆరోగ్య వ్యవస్థల వనరుల కేంద్రం (NHSRC)లో ఉన్న జాతీయ ఆరోగ్య ఖాతాల సాంకేతిక సచివాలయం రూపొందించింది. అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందిన సిస్టమ్ ఆఫ్ హెల్త్ అకౌంట్స్–2011 విధానాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని ఈ అంచనాలను సిద్ధం చేశారు.
