స్టార్టప్‌లతో 25.42 లక్షలకు పైగా ఉద్యోగాలు
డీపీఐఐటీ ఇప్పటివరకు 2,50,046 స్టార్టప్‌లకు గుర్తింపు ఇచ్చింది. దేశంలోని 770కి పైగా జిల్లాల్లో విస్తరించిన ఈ సంస్థలు 25.42 లక్షలకు పైగా ఉద్యోగాలను కల్పించాయి. వీటిలో 52 శాతం మెట్రో నగరాలు కాని ప్రాంతాల్లో ఉన్నాయి. అలాగే 48 శాతం స్టార్టప్‌లలో కనీసం ఒక మహిళ డైరెక్టర్‌గా ఉన్నారు. 2023-24 ఆర్థిక సంవత్సరంలో 34,200 స్టార్టప్‌లకు గుర్తింపు ఇవ్వగా, 2024-25లో ఈ సంఖ్య 36,440కు చేరింది. దేశవ్యాప్తంగా 56 రంగాల్లో స్టార్టప్‌లు కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తున్నాయి. స్టార్టప్ ఇండియా సీడ్ ఫండ్ పథకం కింద 32 రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లోని 244 ఇంక్యుబేటర్ల ద్వారా 4,194 స్టార్టప్‌లకు రూ.775.67 కోట్ల నిధులను మంజూరు చేశారు. వీటిలో 2,147 మహిళలు నిర్వహిస్తున్న స్టార్టప్‌లు కాగా, 2,356 టైర్-2, టైర్-3 నగరాలకు చెందినవి. ఫండ్ ఆఫ్ ఫండ్స్ ఫర్ స్టార్టప్స్ పథకం కింద సిడ్బీ (SIDBI) 166 ప్రత్యామ్నాయ పెట్టుబడి నిధులకు (ఏఐఎఫ్‌లు) రూ.12,623 కోట్ల పెట్టుబడులను అందించేందుకు కట్టుబడింది. ఈ నిధులు ఇప్పటివరకు 1,475 స్టార్టప్‌లలో రూ.28,254 కోట్లను పెట్టుబడిగా పెట్టాయి.
స్టార్టప్‌లకు రుణ భరోసా
స్టార్టప్‌లు బ్యాంకుల నుంచి రుణాలు పొందేందుకు వీలుగా క్రెడిట్ గ్యారంటీ స్కీమ్ అమలు చేస్తున్నారు. ఈ పథకం కింద 532 రుణాలకు హామీ కల్పించగా, వాటి మొత్తం విలువ రూ.1,662.71 కోట్లుగా ఉంది. ఈ రుణాలు పొందిన సంస్థలు 41,637 మందికి ఉపాధి కల్పిస్తున్నాయి. ఒక్కో రుణగ్రహీతకు ఇచ్చే గ్యారంటీ పరిమితిని రూ.10 కోట్ల నుంచి రూ.20 కోట్లకు పెంచారు. అలాగే 27 కీలక రంగాల్లో వార్షిక గ్యారంటీ ఫీజును 1 శాతానికి తగ్గించారు. స్టార్టప్‌లకు ప్రయోజనం కలిగేలా 63 నియంత్రణ సంస్కరణలు తీసుకొచ్చారు. వీటిలో ఏంజెల్ ట్యాక్స్ రద్దు, లిస్టెడ్, అన్‌లిస్టెడ్ కంపెనీల షేర్లపై దీర్ఘకాలిక మూలధన లాభాల పన్ను విధానాల సమన్వయం ఉన్నాయి. బీమా సంస్థలు, ఎంప్లాయీస్ ప్రావిడెంట్ ఫండ్ ఆర్గనైజేషన్ (ఈపీఎఫ్‌ఓ), సూపర్‌యాన్యుయేషన్, గ్రాట్యుటీ ఫండ్స్ ఏఐఎఫ్‌లలో పెట్టుబడులు పెట్టేందుకు అనుమతించారు. అదనంగా, ఆదాయపు పన్ను చట్టంలోని సెక్షన్ 80-IAC కింద పన్ను ప్రయోజనాలకు అర్హత ఉన్నట్లు 4,467 స్టార్టప్‌లు ధ్రువీకరణ పత్రాలు పొందాయి.
ప్రభుత్వ కొనుగోళ్లలో స్టార్టప్‌లకు అవకాశాలు
ప్రభుత్వ ఈ-మార్కెట్‌ప్లేస్ (GeM)లో స్టార్టప్‌ల నమోదును సులభతరం చేశారు. గతంలో వ్యాపార అనుభవం, కనీస టర్నోవర్, ఎర్నెస్ట్ మనీ డిపాజిట్ (ఈఎండీ) వంటి షరతులు ఉండేవి. వాటిని సడలించడంతో ఈ ప్లాట్‌ఫామ్‌లో నమోదైన స్టార్టప్‌ల సంఖ్య పెరిగింది. 2021 జనవరిలో 7,929గా ఉన్న స్టార్టప్‌ల సంఖ్య ప్రస్తుతం 43,260కు చేరింది. ఈ సంస్థలు ప్రభుత్వ కొనుగోలుదారులకు 6.23 లక్షల ఆర్డర్ల ద్వారా రూ.68,105 కోట్ల విలువైన వస్తువులు, సేవలను అందించాయి. స్టార్టప్‌లకు ప్రత్యేక విధానాలు అమలు చేస్తున్న రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల సంఖ్య 2016లో నాలుగు ఉండగా, ప్రస్తుతం 32కు పెరిగింది. అలాగే 17 రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో 104 కొత్త ఇంక్యుబేటర్లను ఏర్పాటు చేశారు. స్టార్టప్‌లకు మద్దతు ఇచ్చే టీజాస్ (TEJAS) కార్యక్రమాన్ని 27 రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లోని 132 జిల్లాలకు విస్తరించారు.
వ్యాపార నిబంధనల భారం తగ్గింపు
వ్యాపార నిర్వహణకు సంబంధించిన అనుమతులు, నిబంధనలను తగ్గించేందుకు కేంద్రం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు చర్యలు చేపట్టాయి. ఇప్పటివరకు కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖలు, రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో కలిపి 47,957 నిబంధనలను తగ్గించారు. వీటిలో 22,290 నిబంధనలను డిజిటల్ విధానంలోకి మార్చగా, 16,141 నిబంధనలను సరళీకరించారు. మరో 5,255 నిబంధనల ఉల్లంఘనలను నేరాలుగా పరిగణించే విధానాన్ని తొలగించారు. అదనంగా 4,271 నిబంధనలను పూర్తిగా రద్దు చేశారు. చిన్నపాటి ఉల్లంఘనలకు కూడా క్రిమినల్ కేసులు ఎదుర్కోవాల్సిన పరిస్థితిని తగ్గించేందుకు జన విశ్వాస్ చట్టాలను తీసుకొచ్చారు. వీటి ద్వారా కేంద్ర చట్టాల్లోని 900 నిబంధనలను నేరాల పరిధి నుంచి తొలగించారు. 2023లో 42 చట్టాల్లోని 183 నిబంధనలను, 2026లో 79 చట్టాల్లోని 717 నిబంధనలను ఈ విధంగా మార్చారు. దీంతో కొన్ని ఉల్లంఘనలకు క్రిమినల్ చర్యలకు బదులుగా సరళమైన పరిష్కారాలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు బిజినెస్ రిఫార్మ్స్ యాక్షన్ ప్లాన్ (బీఆర్ఏపీ)లోని ఏడు విడతల ద్వారా 9,700కు పైగా సంస్కరణలను అమలు చేశాయి. జిల్లా స్థాయిలోనూ మార్పులు తీసుకొచ్చేందుకు డిస్ట్రిక్ట్ బీఆర్ఏపీ కింద 222 సంస్కరణలను జిల్లా కలెక్టరేట్లు, అభివృద్ధి సంస్థలు, పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు విస్తరించారు.
కార్మిక చట్టాల్లో మార్పులు
కార్మిక చట్టాల అమలులో వ్యాపార సంస్థలు ఎదుర్కొనే ఇబ్బందులను తగ్గించేందుకు 29 కేంద్ర కార్మిక చట్టాలను కలిపి నాలుగు లేబర్ కోడ్స్‌గా మార్చారు. కార్మికులను తొలగించడానికి లేదా పరిశ్రమను మూసివేయడానికి ముందస్తు ప్రభుత్వ అనుమతి అవసరమయ్యే పరిమితిని 100 మంది కార్మికుల నుంచి 300 మందికి పెంచారు. ఫ్యాక్టరీ నిబంధనలు వర్తించే కనీస కార్మికుల సంఖ్యను విద్యుత్తు ఉపయోగించే సంస్థల్లో 10 నుంచి 20 మందికి, విద్యుత్తు ఉపయోగించని సంస్థల్లో 20 నుంచి 40 మందికి పెంచారు. కాంట్రాక్ట్ కార్మికులను నియమించే సంస్థలకు లైసెన్స్ అవసరమయ్యే పరిమితిని 20 మంది నుంచి 50 మందికి పెంచారు. చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకునే ముందు 30 రోజుల ముందస్తు నోటీసు ఇవ్వడం కూడా తప్పనిసరి చేశారు. ఈ మార్పులు చిన్న, మధ్యస్థ సంస్థలకు నిబంధనల భారం తగ్గించడంతో పాటు, చట్టాల అమలులో స్పష్టతకు దోహదపడనున్నాయి.
లైసెన్సుల గడువు పెంపు, డిజిటల్ సేవలు
పెట్రోలియం, పేలుడు పదార్థాల భద్రతా సంస్థ (పెసో – PESO) జారీ చేసే లైసెన్సుల గడువును ఐదేళ్ల నుంచి పదేళ్లకు పెంచారు. దీంతో తరచూ రెన్యువల్ కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవాల్సిన అవసరం తగ్గుతుంది. పెసోకు సంబంధించిన అన్ని మాడ్యూల్స్‌ను డిజిటలైజ్ చేసి నేషనల్ సింగిల్ విండో సిస్టమ్‌ (ఎన్‌ఎస్‌డబ్ల్యూఎస్)తో అనుసంధానించారు. జిల్లా అధికారులు ఆన్‌లైన్‌లోనే నో అబ్జెక్షన్ సర్టిఫికెట్లు (ఎన్‌ఓసీలు) జారీ చేసే విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. మహిళలు, సూక్ష్మ, చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలకు (ఎంఎస్‌ఎంఈలు) ఫీజుల్లో రాయితీలు కల్పించారు. బాయిలర్లకు సంబంధించిన చట్టంలోనూ మార్పులు చేశారు. బ్రిటిష్ కాలం నాటి 1923 బాయిలర్స్ చట్టం స్థానంలో 2025 బాయిలర్స్ చట్టాన్ని తీసుకొచ్చారు.
విదేశీ పెట్టుబడులకు మరిన్ని అవకాశాలు
విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులను (ఎఫ్‌డీఐ) ఆకర్షించేందుకు 17 రంగాల్లో ఆటోమేటిక్ రూట్‌ను అమలు చేస్తున్నారు. ఈ విధానంలో నిర్దేశిత పరిమితుల వరకు పెట్టుబడులు పెట్టడానికి ముందస్తు ప్రభుత్వ అనుమతి అవసరం ఉండదు. అయితే సంబంధిత రంగానికి వర్తించే నిబంధనలు, షరతులను పాటించాలి. రక్షణ రంగంలో కొత్త పారిశ్రామిక లైసెన్సులు పొందిన సంస్థలకు ఆటోమేటిక్ రూట్ కింద ఎఫ్‌డీఐ పరిమితిని 49 శాతం నుంచి 74 శాతానికి పెంచారు. బీమా రంగంలో 2021లో ఈ పరిమితిని 49 శాతం నుంచి 74 శాతానికి పెంచగా, 2026లో 100 శాతానికి చేర్చారు. దీనికి సంబంధించి పెట్టుబడి పెట్టే బీమా సంస్థలు తమ ప్రీమియం మొత్తాన్ని భారత్‌లోనే పెట్టుబడిగా పెట్టాలనే షరతు వర్తిస్తుంది. 2021-22 నుంచి 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరాల మధ్య బీమా రంగం సుమారు 8.79 బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్ల ఎఫ్‌డీఐని ఆకర్షించింది. టెలికమ్యూనికేషన్స్, షెడ్యూల్ కాని విమాన రవాణా సేవలు, పౌర విమానయానంలో గ్రౌండ్ హ్యాండ్లింగ్, శాటిలైట్ విడిభాగాల తయారీ, బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ పంపిణీ రంగాల్లో ఆటోమేటిక్ రూట్ కింద 100 శాతం వరకు విదేశీ పెట్టుబడులకు అనుమతి ఉంది.
ఒకే డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫామ్‌పై వ్యాపార అనుమతులు
వ్యాపారాలకు అవసరమైన అనుమతులను ఒకే వేదికపై అందించేందుకు నేషనల్ సింగిల్ విండో సిస్టమ్‌ (ఎన్‌ఎస్‌డబ్ల్యూఎస్)ను అభివృద్ధి చేశారు. 2021 సెప్టెంబర్‌లో ప్రారంభమైన ఈ వ్యవస్థ ద్వారా ఇప్పటివరకు 15,49,850 దరఖాస్తులు అందాయి. ఇందులో 5,76,778 వ్యాపారాలు రిజిస్టర్ కాగా, 8.5 లక్షలకు పైగా అనుమతులు జారీ అయ్యాయి. ప్రస్తుతం ఈ ప్లాట్‌ఫామ్‌లో 3,779 సేవలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. వీటిలో 327 కేంద్ర ప్రభుత్వ సేవలు, 3,452 రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సేవలు ఉన్నాయి. ప్రారంభంలో 142 కేంద్ర ప్రభుత్వ అనుమతులు, 14 రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల సేవలు మాత్రమే అందుబాటులో ఉండగా, ప్రస్తుతం 34 రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు, 32 కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖలు, విభాగాలతో ఈ వ్యవస్థ అనుసంధానమైంది. వీటిలో 18 కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖలు ఎన్‌ఎస్‌డబ్ల్యూఎస్‌ను ఉపయోగిస్తున్నాయి.
కేవైఏ ద్వారా ముందుగానే అనుమతుల వివరాలు
వ్యాపారం ప్రారంభించే ముందు అవసరమైన అనుమతులు, పాటించాల్సిన నిబంధనలను తెలుసుకునేందుకు నో యువర్ అప్రూవల్స్ (కేవైఏ) మాడ్యూల్‌ను అందుబాటులోకి తెచ్చారు. దీని ద్వారా కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు సంబంధించిన 8,000కు పైగా అనుమతుల వివరాలను తెలుసుకోవచ్చు. వీటిలో 592 కేంద్ర ప్రభుత్వ, 2,233 రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అనుమతులు కలిపి మొత్తం 2,825 అనుమతులను కేవైఏతో అనుసంధానించారు. ఒకే సమాచారాన్ని పదేపదే నమోదు చేయాల్సిన అవసరం తగ్గించేందుకు 89 సాధారణ డేటా వివరాలను ఆటోమేటిక్‌గా నింపే సదుపాయాన్ని కల్పించారు. ఇది 285 అనుమతులకు వర్తిస్తుంది. పోర్టల్‌ను 22 భారతీయ భాషల్లో ఉపయోగించుకోవచ్చు.
అవసరం లేని అనుమతుల ప్రక్రియలకు స్వస్తి
అనుమతుల ప్రక్రియలో అవసరం లేని దశలను తొలగించేందుకు కూడా డిజిటల్ వ్యవస్థలను ఉపయోగిస్తున్నారు. ఇండస్ట్రియల్ ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్ మెమోరాండం (ఐఈఎం)ను కార్పొరేట్ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (ఎంసీఏ), గూడ్స్ అండ్ సర్వీసెస్ ట్యాక్స్ నెట్‌వర్క్ (జీఎస్‌టీఎన్), ఇతర డేటాబేస్‌ల నుంచి సేకరించిన సమాచారంతో ఆటోమేటిక్‌గా రూపొందిస్తున్నారు. దీనికి సంబంధిత ప్రభుత్వ విభాగం నుంచి ప్రత్యేక అనుమతి తీసుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. విదేశీ నిపుణుల కోసం జారీ చేసే ఈ-బీ4 ప్రొడక్షన్ వీసా స్పాన్సర్‌షిప్ లేఖలను కూడా ఎన్‌ఎస్‌డబ్ల్యూఎస్, వీసా పోర్టల్ మధ్య ఏపీఐ అనుసంధానం ద్వారా రూపొందిస్తున్నారు. ఈ విధానంలోనూ సంబంధిత శాఖ నుంచి ప్రత్యేక అనుమతి అవసరం ఉండదు.
రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో సింగిల్ విండో సిస్టమ్స్‌ (ఎస్‌డబ్ల్యూఎస్)ను ఏర్పాటు చేసి బలోపేతం చేయాలని కేంద్రం ప్రోత్సహిస్తోంది. వ్యాపారాలకు అవసరమైన అనుమతులు, ఇతర సేవలను ఒకే డిజిటల్ వేదికపై అందించడమే వీటి లక్ష్యం. ఈ వ్యవస్థల్లో సింగిల్ సైన్-ఆన్, సింగిల్ బిజినెస్ ఐడీ, కేవైఏ, కామన్ అప్లికేషన్ ఫారమ్స్, ఆన్‌లైన్ చెల్లింపులు, తనిఖీల నిర్వహణ, దరఖాస్తుదారులకు మార్గదర్శనం, ఫిర్యాదుల పరిష్కారం, రియల్ టైమ్ డ్యాష్‌బోర్డులు వంటి సదుపాయాలను అందుబాటులోకి తీసుకురావాలని ప్రోత్సహిస్తున్నారు. ప్రభుత్వ విభాగాల మధ్య డిజిటల్ అనుసంధానాన్ని పెంచి, దరఖాస్తు నుంచి అనుమతి జారీ వరకు ప్రక్రియను ఆన్‌లైన్‌లో పూర్తి చేసేలా ఈ వ్యవస్థలను రూపొందిస్తున్నారు. మొత్తంగా, స్టార్టప్‌లకు నిధులు, రుణ భరోసా కల్పించడం, ప్రభుత్వ కొనుగోళ్లలో అవకాశాలు పెంచడం, కార్మిక చట్టాలను సరళీకరించడం, విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం వంటి రంగాల్లో పలు సంస్కరణలు చేపట్టారు.
