ఈ వ్యాఖ్యలు ఒక కీలకమైన ప్రశ్నను లేవనెత్తుతున్నాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలు, సమాచారానికి సంబంధించిన ఇంత విస్తృతమైన నియంత్రణ ఒక్క వ్యక్తి లేదా ఒక కంపెనీ చేతిలో ఉండటం సరైనదేనా? అని. అంతేకాదు, ఇతర దేశాల అంతర్గత రాజకీయాల్లోనూ మస్క్ జోక్యం చేసుకుంటున్నారనే ఆందోళనలు ఉన్నాయి. బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్, జర్మనీల్లో అధికారంలో ఉన్న ప్రభుత్వాలను వ్యతిరేకించే రాజకీయ నేతలకు ఆయన మద్దతు ఇవ్వడం కూడా ఈ ఆందోళనలను పెంచుతోంది. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో భారత్‌లో స్టార్‌లింక్ సేవలు విస్తరించడం దేశ అంతర్గత భద్రతకు పెద్ద సవాలుగా మారవచ్చని నిపుణులు భావిస్తున్నారు. మణిపూర్‌లో జాతుల మధ్య ఉద్రిక్తతలు కొనసాగుతున్న సమయంలో స్టార్‌లింక్ పరికరాలు బయటపడటం, అండమాన్, నికోబార్ దీవుల్లో స్మగ్లర్లు వాటిని ఉపయోగించడం మాత్రమే ఈ సమస్య కాదు. ఆ పరికరాల గురించి భారత ప్రభుత్వం సమాచారం అడిగినప్పుడు స్టార్‌లింక్ ఎలా స్పందించిందన్నది కూడా కీలకమైన అంశం.
2024 డిసెంబర్‌లో మణిపూర్‌లో భద్రతా బలగాలకు స్టార్‌లింక్ పరికరాలు లభించాయన్న వార్తలు వెలువడ్డాయి. దీనిపై ఎక్స్‌లో స్పందించిన మస్క్, భారత్‌పై స్టార్‌లింక్ ఉపగ్రహాల సిగ్నల్స్‌ను పూర్తిగా నిలిపివేశామని చెప్పారు. అయితే వాస్తవ పరిస్థితి అంత సులభంగా లేదని తక్షశిల ఇన్‌స్టిట్యూషన్ ప్రచురించిన ఓ పరిశోధనా పత్రం చెబుతోంది. జియోఫెన్సింగ్‌లో ఉండే లోపాల వల్ల మయన్మార్ సరిహద్దుకు దగ్గరగా ఉన్న మణిపూర్ ప్రాంతాల్లో ఈ పరికరాలు పనిచేసి ఉండవచ్చని ఆ అధ్యయనం పేర్కొంది. జియోఫెన్సింగ్ అంటే ఒక నిర్దిష్ట భౌగోళిక ప్రాంతం ఆధారంగా సేవలను అందుబాటులో ఉంచడం లేదా నిలిపివేయడం. స్టార్‌లింక్ ఉపగ్రహాలు భూమికి దగ్గరగా ఉండే లో ఎర్త్ ఆర్బిట్ (ఎల్ఈఓ)లో తిరుగుతాయి. సాధారణంగా ఉపయోగించే జియోస్టేషనరీ ఉపగ్రహాలతో పోలిస్తే ఇవి భూమికి చాలా దగ్గరగా ఉంటాయి. అందువల్ల సంప్రదాయ పద్ధతులతో వీటి సిగ్నల్స్‌ను పూర్తిగా అడ్డుకోవడం కష్టమవుతుంది.
ఈ సమస్య సాంకేతికపరమైనదే కాదు, ప్రభుత్వ నియంత్రణకు సంబంధించినది కూడా. స్టార్‌లింక్ టెర్మినల్స్‌లో ఎలక్ట్రానిక్‌గా దిశను మార్చుకోగల యాంటెనాలు ఉంటాయి. ఇవి ఉపగ్రహాలతో నిరంతరం మారుతూ ఉండే సన్నని సిగ్నల్ కనెక్షన్లను కొనసాగిస్తాయి. ఈ కనెక్షన్లను అడ్డుకోవాలంటే, సిగ్నల్ ఏ దిశలో వెళ్తోందో కచ్చితంగా గుర్తించి జామర్‌తో దానిపై ప్రభావం చూపించాలి. ఇందుకోసం కొన్నిసార్లు టెర్మినల్‌కు దగ్గరగా ఉండాల్సి రావచ్చు. ఒక ఉపగ్రహంతో ఉన్న కనెక్షన్‌కు అంతరాయం కలిగినా, ఆ టెర్మినల్ కొన్ని మిల్లీసెకన్లలోనే మరో ఉపగ్రహానికి మారగలదు. జియోస్టేషనరీ ఉపగ్రహాలు ఆకాశంలో దాదాపు ఒకే స్థానంలో ఉన్నట్లు కనిపిస్తాయి. కానీ స్టార్‌లింక్ ఉపగ్రహాలు వేర్వేరు కక్ష్యల్లో కదులుతూ ఉంటాయి. అందువల్ల వాటిని నిరంతరం లక్ష్యంగా చేసుకుని సిగ్నల్స్‌ను అడ్డుకోవడం మరింత కష్టమవుతుంది.
మస్క్ వ్యవహారశైలిపై ఎందుకు ఆందోళన?
మణిపూర్, అండమాన్, నికోబార్ దీవుల్లో జరిగిన ఘటనలతో పాటు, భారత ప్రభుత్వం సమాచారం కోరినప్పుడు స్టార్‌లింక్ స్పందించిన తీరు కూడా కీలకమైన ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతోంది. జాతీయ భద్రతా సంస్థలు లేవనెత్తిన ఆందోళనలను ఆ కంపెనీ ఎంతవరకు పట్టించుకుంటుందన్నది ఇప్పుడు చర్చనీయాంశంగా మారింది. ఎక్స్‌లో మస్క్ స్పందించిన తర్వాత, స్టార్‌లింక్ డేటా ప్రైవసీ చట్టాలను ప్రస్తావించింది. భారత అధికారులు కోరిన సమాచారాన్ని పొందాలంటే అమెరికా చట్ట అమలు సంస్థల ద్వారా లేదా ఇప్పటికే ఉన్న అంతర్జాతీయ విధానాల ప్రకారం అభ్యర్థన చేయాలని సూచించింది. పరికరాలను ఎవరు ఉపయోగించారు, వాటి వినియోగానికి సంబంధించిన గత వివరాలు ఏమిటి అనే సమాచారాన్ని మాత్రం ఇవ్వడానికి కంపెనీ నిరాకరించింది.
ఈ ఆందోళన ఒక్కో ఘటనకు కంపెనీ ఇచ్చిన సమాధానాలకే పరిమితం కాదు. అమెరికా రాజకీయాల్లోనూ మస్క్‌కు గణనీయమైన పలుకుబడి ఉంది. అదే సమయంలో, అమెరికా అంతరిక్ష, రక్షణ కార్యక్రమాల్లో స్పేస్‌ఎక్స్‌కు కీలక స్థానం ఉంది. 2025లో అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్‌తో మస్క్‌కు బహిరంగంగా విభేదాలు వచ్చినప్పటికీ, వారి సంబంధం పూర్తిగా తెగిపోలేదు. 2024 అధ్యక్ష ఎన్నికల ప్రచారంలో మస్క్ ట్రంప్‌కు బలంగా మద్దతు ఇచ్చారు. ఆ తర్వాత ప్రభుత్వ పనితీరును మెరుగుపరిచే లక్ష్యంతో ఏర్పాటైన డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ గవర్నమెంట్ ఎఫిషియెన్సీ (డోజ్)కు వాస్తవంగా నాయకత్వం వహించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందారు. ఇదే సమయంలో, అమెరికా నేషనల్ రికానైసెన్స్ ఆఫీస్, యూఎస్ స్పేస్ ఫోర్స్ కోసం స్పేస్‌ఎక్స్ ఉపగ్రహాలను ప్రయోగిస్తోంది. క్షిపణుల హెచ్చరికలు, వాటి కదలికలను గుర్తించే వ్యవస్థలకు ఉపయోగపడే ఉపగ్రహాలు కూడా వీటిలో ఉన్నాయి.
నాసా చేపడుతున్న మానవ అంతరిక్ష ప్రయాణ కార్యక్రమాల్లోనూ స్పేస్‌ఎక్స్ కీలక భాగస్వామి. లో ఎర్త్ ఆర్బిట్‌లో మనుషులు నిరంతరం ఉండేలా చూడటం, ఆర్టెమిస్ చంద్ర అన్వేషణ కార్యక్రమాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లడం వంటి పనుల్లో ఈ సంస్థ ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తోంది. మస్క్‌కు ఉన్న రాజకీయ పలుకుబడి, స్పేస్‌ఎక్స్‌కు ఉన్న వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యం రెండూ కలిసినప్పుడు, స్టార్‌లింక్‌పై ఆయనకు ఉన్న నియంత్రణ భారత్‌కు ఆందోళన కలిగించే అంశమని తక్షశిల అధ్యయనం చెబుతోంది. అయితే ఈ సంబంధంలో మరో కోణం కూడా ఉంది. స్పేస్‌ఎక్స్ తన వాణిజ్య ప్రయోగాలు, జాతీయ భద్రతకు సంబంధించిన ప్రయోగాల కోసం అమెరికా ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టులు, నియంత్రణ సంస్థల అనుమతులపై ఆధారపడుతుంది. అలాగే రేడియో ఫ్రీక్వెన్సీల కేటాయింపులు, ఉపగ్రహాల కక్ష్యలకు సంబంధించిన లైసెన్సులు కూడా అవసరం. కాబట్టి మస్క్‌తో సన్నిహిత సంబంధాలు ఉన్న ట్రంప్ ప్రభుత్వానికి కూడా ఆయనపై గణనీయమైన ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది.
అమెరికా వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలకు అవసరమని భావిస్తే, భారత్‌లో స్టార్‌లింక్ కార్యకలాపాల ద్వారా సేకరించిన సమాచారాన్ని పంచుకోవాలని స్పేస్‌ఎక్స్‌పై అమెరికా ప్రభుత్వం ఒత్తిడి తీసుకురావచ్చు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో స్టార్‌లింక్ సేవలను కొనసాగించాలని లేదా నిలిపివేయాలని కోరవచ్చు. భారత ప్రయోజనాల కంటే అమెరికా ప్రయోజనాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చేలా కూడా వ్యవహరించే అవకాశం ఉంది. అంతిమంగా, స్టార్‌లింక్ కార్యకలాపాలపై నియంత్రణ ఒక విదేశీ ప్రభుత్వ చట్టాలు, ప్రయోజనాలకు లోబడి ఉండే కంపెనీ చేతిలోనే ఉంటుంది. ఉక్రెయిన్‌లో మస్క్ వ్యవహరించిన తీరు ఈ ప్రమాదాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక ఉదాహరణగా తక్షశిల అధ్యయనం పేర్కొంది.
2022లో రష్యా పూర్తిస్థాయి దాడిని ప్రారంభించిన తర్వాత ఉక్రెయిన్ ప్రభుత్వం, సైన్యానికి స్టార్‌లింక్ కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థ కీలకంగా మారింది. అయితే పలు సందర్భాల్లో మస్క్ స్టార్‌లింక్ సేవల వినియోగంపై ఆంక్షలు విధించినట్లు వార్తలు వచ్చాయి. క్రిమియా సమీపంలో స్టార్‌లింక్ సేవలను ప్రారంభించాలన్న ఉక్రెయిన్ సైన్యం అభ్యర్థనను కూడా ఆయన తిరస్కరించినట్లు సమాచారం. దీనివల్ల క్షేత్రస్థాయిలో సైనిక కార్యకలాపాలపై ప్రభావం పడింది. కాబట్టి స్టార్‌లింక్ విదేశీ కంపెనీ సేవ కావడం ఒక్కటే అసలు సమస్య కాదు. ప్రభుత్వాలు, భద్రతా బలగాలు కీలక అవసరాల కోసం ఒక వ్యవస్థపై ఆధారపడినప్పుడు, ఆ వ్యవస్థ పనిచేయాలా వద్దా అన్నది ఒక ప్రైవేట్ కంపెనీ, దాని యజమాని నిర్ణయంపై ఆధారపడటం అసలు ఆందోళన.
స్టార్‌లింక్ సేవలను ప్రజలకు విస్తృతంగా అందుబాటులోకి తీసుకురావడం వల్ల, అంతర్గత భద్రత కోసం ఇంటర్నెట్ వినియోగాన్ని నియంత్రించే ప్రభుత్వ సామర్థ్యం కోల్పోయే ప్రమాదం ఉందని తక్షశిల అధ్యయనం హెచ్చరించింది. అత్యవసర అవసరాలకు స్టార్‌లింక్‌పై ఆధారపడితే, విపత్తులు, సంక్షోభాలు లేదా యుద్ధ సమయాల్లో అత్యంత అవసరమైనప్పుడు కనెక్టివిటీ కోల్పోయే ప్రమాదం కూడా ఉంటుందని పేర్కొంది.
ప్రభుత్వ నియంత్రణకు అందని ఉపగ్రహ వ్యవస్థలు
స్టార్‌లింక్‌ను నిలిపివేయడానికి చేసే ప్రయత్నాలను పరిశీలిస్తే, ప్రభుత్వ నియంత్రణకు ఉన్న పరిమితులు స్పష్టమవుతాయి. ఎల్ఈఓ ఉపగ్రహాల ఆధారంగా పనిచేసే స్టార్‌లింక్‌ను సంప్రదాయ జామింగ్ పద్ధతులతో పూర్తిగా నిలిపివేయడం కష్టం. అదే సమయంలో, ఏ ప్రాంతంలో సేవలు అందుబాటులో ఉండాలన్నది నిర్ణయించే సామర్థ్యం ఆ కంపెనీ చేతిలోనే ఉంటుంది. ఇరాన్ ఇందుకు ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణ. 2022లో ఇరాన్‌లో నిరసనలు జరిగినప్పుడు, అక్కడ స్టార్‌లింక్ సేవలు పనిచేసేలా మస్క్ చర్యలు తీసుకున్నారు. దీంతో స్టార్‌లింక్ టెర్మినల్స్ ఉన్నవారు ప్రభుత్వం విధించిన ఇంటర్నెట్ ఆంక్షలను తప్పించుకుని ఆన్‌లైన్‌లోకి వెళ్లగలిగారు. 2025 జూన్‌లో ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్ మధ్య ఘర్షణలు జరుగుతున్న సమయంలోనూ, ఇరాన్‌పై స్టార్‌లింక్ ఉపగ్రహాల సిగ్నల్స్ పనిచేస్తున్నాయని మస్క్ మరోసారి సూచించారు. 2026 జనవరిలో తీవ్రతరమైన నిరసనల సమయంలో స్టార్‌లింక్ వినియోగాన్ని అడ్డుకునేందుకు ఇరాన్ ప్రభుత్వం జీపీఎస్, రేడియో ఫ్రీక్వెన్సీ జామింగ్‌ను ఉపయోగించిందని తక్షశిల అధ్యయనం తెలిపింది. ఉపగ్రహ కమ్యూనికేషన్లలో ఉపయోగించే కూ-బ్యాండ్, కే-ఏ బ్యాండ్ ఫ్రీక్వెన్సీలను అడ్డుకునేందుకు కూడా ప్రయత్నాలు జరిగాయి.
అయితే ఈ చర్యల వల్ల కొన్ని ప్రాంతాల్లో, కొంత సమయం వరకు మాత్రమే సేవలకు అంతరాయం కలిగింది. దేశవ్యాప్తంగా స్టార్‌లింక్‌ను పూర్తిగా నిలిపివేయడం సాధ్యం కాలేదు. సుదూర ప్రాంతాల వరకు ప్రభావం చూపే జామర్లను ఉపయోగించడంతో పాటు, ఇళ్ల పైకప్పులపై ఉన్న స్టార్‌లింక్ టెర్మినల్స్‌ను డ్రోన్ల ద్వారా గుర్తించే ప్రయత్నాలు కూడా ఇరాన్ చేపట్టినట్లు సమాచారం. పరికరాలను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి అధికారులు ఇంటింటికీ వెళ్లి తనిఖీలు కూడా చేసినట్లు వార్తలు వచ్చాయి. అయినప్పటికీ, స్టార్‌లింక్ సేవలను పూర్తిగా నిలిపివేయడంలో ఇబ్బందులు కొనసాగాయి. తర్వాత స్టార్‌లింక్ ఇరాన్ సార్వభౌమాధికారాన్ని ఉల్లంఘిస్తోందని ఆరోపిస్తూ, టెహ్రాన్ అంతర్జాతీయ టెలికమ్యూనికేషన్ యూనియన్ (ఐటీయూ)కు ఫిర్యాదు చేసింది. దీనిపై ఐటీయూ రేడియో రెగ్యులేషన్స్ బోర్డు తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది. తక్షశిల అధ్యయనం ప్రకారం, ఇరాన్‌లో తమ టెర్మినల్స్‌ను విక్రయించడం, మార్కెట్ చేయడం లేదా యాక్టివేట్ చేయడం లేదని స్టార్‌లింక్ చెప్పిన విషయాన్ని బోర్డు ప్రస్తావించింది. అయితే అనుమతి లేకుండా పనిచేస్తున్న అన్ని టెర్మినల్స్‌ను నిలిపివేయడానికి స్టార్‌లింక్ ప్రయత్నించలేదని కూడా పేర్కొంది.
ఇతర దేశాల్లో టెర్మినల్స్ ఉన్న భౌగోళిక ప్రాంతాన్ని బట్టి వాటిని ఒకేసారి పెద్ద సంఖ్యలో నిలిపివేసే సామర్థ్యం స్టార్‌లింక్‌కు ఉందని బోర్డు గుర్తించింది. అయినప్పటికీ, ఇరాన్‌లో ఆ సామర్థ్యాన్ని ఉపయోగించకూడదని కంపెనీ నిర్ణయించుకున్నట్లు పేర్కొంది. ఈ ఘటన ప్రభుత్వాలకు ఎదురయ్యే అసలు సమస్యను స్పష్టం చేస్తోంది. ఒక నిర్దిష్ట దేశంలో సేవలను నిలిపివేసే సాంకేతిక సామర్థ్యం ఉపగ్రహ కంపెనీకి ఉండవచ్చు. కానీ ఆ దేశంలో పనిచేస్తున్న పరికరాలను నిలిపివేయాలని ఆ కంపెనీని బలవంతం చేసే అధికారం అక్కడి ప్రభుత్వానికి లేకపోవచ్చు. తక్షశిల అధ్యయనం చెప్పినట్లుగా, ఒక ప్రాంతంలో స్టార్‌లింక్ సేవలను ఆపాలని ప్రభుత్వం కోరుకున్నప్పటికీ అవి చట్టవిరుద్ధంగా కొనసాగవచ్చు. అదే సమయంలో, ప్రభుత్వానికి అత్యవసరంగా కనెక్టివిటీ అవసరమైనప్పుడు స్టార్‌లింక్ సేవలు నిలిచిపోవచ్చు. భారత్‌కు ఇది రెండు రకాలుగా ప్రమాదకరం. భద్రతా కారణాలతో ఒక ప్రాంతంలో కమ్యూనికేషన్లను పరిమితం చేయాలని ప్రభుత్వం భావించినా స్టార్‌లింక్ సేవలు కొనసాగవచ్చు. మరోవైపు, సంక్షోభ సమయంలో సేవలు అత్యవసరంగా అవసరమైనప్పుడు కనెక్టివిటీని నిలిపివేసే పరిస్థితి రావచ్చు.
భారత ప్రభుత్వం ఏం కోరుకుంటోంది?
ఉపగ్రహ కమ్యూనికేషన్ సేవలు అందించే కంపెనీలకు కొన్ని భద్రతా నిబంధనలు విధించడం ద్వారా ఈ సమస్యలను పరిష్కరించేందుకు భారత్ ప్రయత్నిస్తోంది. 2025 మేలో, డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ టెలికమ్యూనికేషన్స్ (డాట్) గ్లోబల్ మొబైల్ పర్సనల్ కమ్యూనికేషన్ బై శాటిలైట్ (జీఎంపీసీఎస్) లైసెన్స్ ఉన్న ఆపరేటర్లకు అదనపు నిబంధనలను జారీ చేసింది. ఈ నిబంధనల ప్రకారం, భద్రతా సంస్థలు సేవలను రియల్‌టైమ్‌లో పర్యవేక్షించేందుకు అవసరమైన సదుపాయాలను ఆపరేటర్లు కల్పించాలి. భారత్‌లోని వినియోగదారుల నుంచి వెళ్లే డేటా, వారికి వచ్చే డేటా మొత్తం భారత్‌లో ఉన్న గేట్‌వేల ద్వారానే వెళ్లేలా చూడాలి. ఉపగ్రహాల మధ్య ఉండే ఇంటర్-శాటిలైట్ లింక్‌లను ఉపయోగించి భారత వినియోగదారుల డేటాను మరో మార్గంలో పంపించకూడదు. గేట్‌వే పనిచేయకపోయినా ఈ నిబంధన వర్తిస్తుంది.
డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ టెలికమ్యూనికేషన్స్‌కు చెందిన టెలికాం సెక్యూరిటీ ఆపరేషన్ సెంటర్ డేటాకు సంబంధించిన మెటాడేటాను సేకరించేందుకు కూడా ఆపరేటర్లు సహకరించాలి. మెటాడేటా అంటే కమ్యూనికేషన్ ఎప్పుడు జరిగింది, ఏ పరికరాల మధ్య జరిగింది వంటి వివరాలు. అలాగే భారత టెలికాం డేటాను దేశం బయట కాపీ చేయబోమని, డీక్రిప్ట్ చేయబోమని లైసెన్స్ పొందిన కంపెనీలు హామీ ఇవ్వాలి. సరిహద్దుల భద్రతకు సంబంధించిన నిబంధనలూ ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ సరిహద్దులు, సముద్ర తీర ప్రాంతాల నుంచి 50 కిలోమీటర్ల పరిధిలోని ప్రాంతాలను ప్రత్యేక పర్యవేక్షణ జోన్లుగా గుర్తించారు. 200 నాటికల్ మైళ్ల వరకు ఉన్న ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి కూడా ఇందులోకి వస్తుంది. ఈ ప్రాంతాల్లో వినియోగదారుల కార్యకలాపాలను భద్రతా సంస్థలు పర్యవేక్షించేందుకు కంపెనీలు సహకరించాలి. యుద్ధ పరిస్థితులు ఏర్పడినప్పుడు లేదా అధికారులు ఆదేశించినప్పుడు నిర్దిష్ట వ్యక్తులు, బృందాలు లేదా ప్రాంతాలకు సేవలను పరిమితం చేయాలి లేదా పూర్తిగా నిలిపివేయాలి.
అలాగే, పరికరం ఉన్న అసలు ప్రాంతాన్ని తప్పుగా చూపించే లొకేషన్ స్పూఫింగ్‌ను నిబంధనలు నిషేధిస్తున్నాయి. ఉపగ్రహ సేవల ద్వారా కూడా ప్రభుత్వం బ్లాక్ చేసిన వెబ్‌సైట్లు అందుబాటులోకి రాకూడదు. సాంకేతికత వినియోగాన్ని నియంత్రించడంతో పాటు, దాని అభివృద్ధిపైనా భారత్ తన ప్రభావాన్ని పెంచుకోవాలని చూస్తోంది. వాణిజ్య సేవలు ప్రారంభమైన ఐదేళ్లలోపు ఉపగ్రహ నెట్‌వర్క్‌లోని గ్రౌండ్ సెగ్మెంట్‌లో కనీసం 20 శాతం భాగాన్ని భారత్‌లోనే తయారు చేసేలా దశలవారీ తయారీ ప్రణాళికను సమర్పించాలని లైసెన్స్ నిబంధనలు చెబుతున్నాయి. గ్రౌండ్ సెగ్మెంట్ అంటే ఉపగ్రహ వ్యవస్థను భూమి నుంచి నిర్వహించేందుకు ఉపయోగించే పరికరాలు, మౌలిక సదుపాయాలు. అలాగే, వినియోగదారుల టెర్మినల్స్‌లో భారత్ సొంత ఉపగ్రహ నావిగేషన్ వ్యవస్థ అయిన నావిక్‌ను అనుసంధానించేందుకు కంపెనీలను ప్రోత్సహిస్తున్నారు. 2029 నాటికి దీన్ని పూర్తిగా అమలు చేసేలా ప్రణాళిక రూపొందించాలని సూచించారు. అయితే ఈ నిబంధనను సాధ్యమైనంతవరకు అమలు చేయాలనే విధంగా పెట్టారు.
ఇదిలా ఉండగా, స్టార్‌లింక్‌కు చెందిన జెన్ 2 ఉపగ్రహ సమూహానికి అనుమతి ఇవ్వాలంటూ చేసిన దరఖాస్తును ఇండియన్ నేషనల్ స్పేస్ ప్రమోషన్ అండ్ ఆథరైజేషన్ సెంటర్ (ఇన్-స్పేస్) 2026 జనవరిలో తిరస్కరించింది. జెన్ 2 వ్యవస్థలో డైరెక్ట్-టు-డివైస్ (డీ2డీ) సాంకేతికత ఉంది. దీని ద్వారా సాధారణ గ్రౌండ్ టెర్మినల్ అవసరం లేకుండానే ఉపగ్రహాలు నేరుగా మొబైల్ ఫోన్లకు కనెక్ట్ కావచ్చు. ప్రస్తుతం భారత్‌లో డీ2డీ ఉపగ్రహ సేవలకు సంబంధించి ప్రత్యేక నియంత్రణ వ్యవస్థ లేదు. ఈ సేవలకు ఎలాంటి విధానాన్ని రూపొందించాలనే అంశాన్ని డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ టెలికమ్యూనికేషన్స్ ఇంకా పరిశీలిస్తోంది. అయితే అశ్విన్ ప్రసాద్ రావు, ఆదిత్య రామనాథన్, రిటైర్డ్ కల్నల్ దాస్ రచించిన తక్షశిల అధ్యయనం ప్రకారం, కాగితంపై కఠినమైన నిబంధనలు ఉన్నంత మాత్రాన వాటిని వాస్తవంగా సమర్థంగా అమలు చేయగలమని చెప్పలేం.
ఇంటర్-శాటిలైట్ లింక్‌లపై విధించిన పరిమితులే ఇందుకు ఒక ఉదాహరణ. స్టార్‌లింక్ వ్యవస్థలో ఉపగ్రహాల మధ్య కనెక్షన్ల ద్వారా డేటాను ఒక ఉపగ్రహం నుంచి మరో ఉపగ్రహానికి పంపించే సదుపాయం ఉంది. కానీ భారత్ విధించిన నిబంధనల ప్రకారం, భారత టెర్మినల్ నుంచి వెళ్లే డేటా ఒక ఉపగ్రహం ద్వారా ప్రయాణించి తిరిగి నేరుగా భారత గేట్‌వేకు చేరాలి. ఉపగ్రహాల మధ్య ఉన్న నెట్‌వర్క్‌ను ఉపయోగించి వేరే మార్గంలో వెళ్లకూడదు. ఒక భారత గేట్‌వే పనిచేయడం ఆగిపోతే, ఆ కనెక్షన్‌ను మరో ఉపగ్రహం లేదా మరో గేట్‌వే ద్వారా మళ్లించడానికి వీలుండదు. ఫలితంగా ఆ కనెక్షన్ పూర్తిగా నిలిచిపోతుంది. ఉపగ్రహాల సమూహం ద్వారా డేటాను వేర్వేరు మార్గాల్లో పంపిస్తూ కనెక్టివిటీని కొనసాగించగలగడం ఈ సాంకేతికతలోని ప్రధాన ప్రయోజనం. భారత నిబంధనల వల్ల ఆ ప్రయోజనం తగ్గిపోతుంది.
అంతకంటే ముఖ్యంగా, భారత్‌లోని గేట్‌వేల వద్ద జరిగే కార్యకలాపాలను భారత అధికారులు పర్యవేక్షించగలరు. కానీ అంతరిక్షంలో ఉపగ్రహాల మధ్య డేటా ఎలా ప్రయాణిస్తోందో స్వతంత్రంగా నిర్ధారించడం వారికి కష్టం. ఒక డేటా ప్యాకెట్ భారత గేట్‌వేకు చేరేలోపు ఇంటర్-శాటిలైట్ లింక్‌ను ఉపయోగించిందా లేదా అన్న విషయాన్ని భూమిపై ఉన్న పర్యవేక్షణ వ్యవస్థలతో నమ్మకంగా నిర్ధారించలేమని అధ్యయనం చెబుతోంది. ఇతర నిబంధనల అమలులోనూ ఇదే సమస్య కనిపిస్తోంది. డేటాను ఎలా నిర్వహించాలన్న అంశంపై కంపెనీలు ఇచ్చే హామీలు, స్వీయ ధ్రువీకరణపై ఎక్కువగా ఆధారపడుతున్నారు. నావిక్‌ను అనుసంధానించే విషయంలోనూ సాధ్యమైనంతవరకు అమలు చేయాలనే నిబంధనే ఉంది. స్వతంత్రంగా సాంకేతిక తనిఖీలు చేసి అమలును నిర్ధారించే అవకాశం పరిమితంగా ఉంది.
భద్రత కోసం కీలకంగా భావించే జియోఫెన్సింగ్ వ్యవస్థపైనా ఇప్పటికే సందేహాలు వ్యక్తమయ్యాయి. మణిపూర్, అండమాన్, నికోబార్ దీవుల్లో స్టార్‌లింక్ పరికరాలు బయటపడిన ఘటనలు ఈ సమస్యను స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ఇరాన్ ఉదంతం మరో చిక్కును చూపిస్తోంది. ఒక నిర్దిష్ట ప్రాంతంలో ఉన్న టెర్మినల్స్‌ను పెద్ద సంఖ్యలో ఒకేసారి నిలిపివేసే సామర్థ్యం స్టార్‌లింక్‌కు ఉందని ఐటీయూ గుర్తించినా, ఆ దేశంలో ఆ సామర్థ్యాన్ని ఉపయోగించలేదని అధ్యయనం పేర్కొంది. ప్రతిపాదిత డీ2డీ సాంకేతికత వల్ల మరో నియంత్రణ సమస్య కూడా ఎదురుకావచ్చు. మొబైల్ ఫోన్ నేరుగా ఉపగ్రహానికి కనెక్ట్ అయితే, సాధారణ గ్రౌండ్ టెర్మినల్ అవసరం ఉండదు. దీంతో ప్రస్తుతం భారత్ విధించిన గేట్‌వే ఆధారిత నియంత్రణ వ్యవస్థను పక్కన పెట్టే అవకాశం ఉంటుంది.
ఈ సాంకేతికతను ఎలా రూపొందిస్తారు, డేటాను ఏ మార్గంలో పంపిస్తారు అనే అంశాలపై ఆధారపడి, డేటా భారత్‌లోనే ఉండాలనే నిబంధనను, భారత గేట్‌వేల ద్వారానే డేటా వెళ్లాలనే నిబంధనను అమలు చేయడం మరింత కష్టమవుతుంది. మొత్తానికి, ఈ సమస్యకు ఇంకా పూర్తి పరిష్కారం కనిపించడం లేదని తక్షశిల అధ్యయనం స్పష్టం చేస్తోంది. స్టార్‌లింక్ ఉపగ్రహ నెట్‌వర్క్‌ను ఎలా నిర్వహించాలి, ఎక్కడ సేవలు అందించాలి, ఎప్పుడు నిలిపివేయాలి అన్న కీలక నిర్ణయాలు స్పేస్‌ఎక్స్ చేతిలోనే ఉంటాయి. నిబంధనలు ఉల్లంఘిస్తే భారత్ ఆ కంపెనీ లైసెన్స్‌ను రద్దు చేయవచ్చు. కానీ జాతీయ భద్రతకు అవసరమైన సమయంలో సేవలను కొనసాగించాలని లేదా అవసరమైనప్పుడు వెంటనే నిలిపివేయాలని స్పేస్‌ఎక్స్‌ను బలవంతం చేయగలదా అన్నది మాత్రం స్పష్టంగా లేదు.
అందుకే స్టార్‌లింక్ వంటి ఉపగ్రహ ఇంటర్నెట్ సేవలను భారత్‌లో విస్తరించే ముందు వాటి సాంకేతిక ప్రయోజనాలతో పాటు భద్రతాపరమైన పరిమితులను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉందని ఈ అధ్యయనం హెచ్చరిస్తోంది. దేశానికి అత్యవసరమైన సమయంలో ఇంటర్నెట్ సేవలు అందుబాటులో ఉంటాయా లేదా అన్నది ఒక విదేశీ ప్రైవేట్ కంపెనీ నిర్ణయంపై ఆధారపడే పరిస్థితి రాకుండా చూడటమే ఇక్కడ ప్రధాన సవాలు.
