GST అమల్లోకి వచ్చి తొమ్మిదేళ్లు పూర్తవుతున్న నేపథ్యంలో, ప్రస్తుత వ్యవస్థలో ఎదురవుతున్న ఇబ్బందులను తగ్గించి వ్యాపారాలకు మరింత సౌకర్యవంతమైన పన్ను విధానాన్ని తీసుకురావడమే ఈ సంస్కరణల ప్రధాన ఉద్దేశంగా కనిపిస్తోంది. పన్ను చెల్లింపుదారులకు అనవసరమైన నోటీసులు, తనిఖీలు, ఆలస్యాలు తగ్గించడంతో పాటు, పన్ను ఎగవేత వంటి తీవ్రమైన కేసులపై మాత్రం కఠిన చర్యలు కొనసాగించేలా వ్యవస్థను మార్చే ప్రతిపాదనలు పరిశీలనలో ఉన్నాయి.
GST చట్టంలోని కొన్ని నేరాలను నేరపూరిత పరిధి నుంచి తొలగించడం కూడా ప్రధాన ప్రతిపాదనల్లో ఒకటిగా ఉంది. ముఖ్యంగా చిన్నపాటి ఉల్లంఘనలు, పన్ను చెల్లింపులో జాప్యం వంటి అంశాలపై నేరపూరిత చర్యలకు బదులుగా పన్ను, వడ్డీ, వర్తించే జరిమానా వసూలుపైనే దృష్టి పెట్టే విధానం గురించి చర్చ జరుగుతోంది. అదే సమయంలో GST నేరాలకు సంబంధించి ప్రాసిక్యూషన్ ప్రారంభించే పరిమితిని రూ.5 కోట్లకు పెంచే ప్రతిపాదన కూడా పరిశీలనలో ఉంది. అంటే చిన్న లేదా తక్కువ తీవ్రత ఉన్న కేసుల్లో నేరపూరిత చర్యలు తీసుకోకుండా, తీవ్రమైన పన్ను ఎగవేత కేసులపై మాత్రమే క్రిమినల్ ప్రాసిక్యూషన్‌కు వెళ్లేలా వ్యవస్థను మార్చాలన్న ఆలోచన ఉంది.
GST చట్టంలో మరో ముఖ్యమైన ప్రతిపాదన అరెస్టు అధికారాలను పరిమితం చేయడం లేదా తొలగించడం. ప్రస్తుతం నిర్దిష్ట పరిస్థితుల్లో, ముఖ్యంగా పెద్ద మొత్తంలో పన్ను ఎగవేత, మోసపూరిత ఇన్‌పుట్ ట్యాక్స్ క్రెడిట్ (ITC) వినియోగం లేదా తప్పుడు రీఫండ్‌లకు సంబంధించిన తీవ్రమైన కేసుల్లో, అవసరమైన అనుమతులతో GST అధికారులు అరెస్టు చేసే అధికారం కలిగి ఉన్నారు. కొత్త విధానం అమల్లోకి వస్తే, పన్ను చెల్లింపుదారు పన్ను బకాయి, వడ్డీ, వర్తించే జరిమానాను చెల్లించే అవకాశం కల్పించి, చిన్నపాటి లేదా సాంకేతిక ఉల్లంఘనల విషయంలో అరెస్టు వంటి కఠిన చర్యలను నివారించవచ్చని ప్రతిపాదిస్తున్నారు. దీంతో GST అధికారులు ప్రధానంగా పన్ను రికవరీపై దృష్టి పెట్టగా, తీవ్రమైన మోసాలు లేదా చట్ట ఉల్లంఘనల విషయంలో చట్ట అమలు సంస్థలు చర్యలు తీసుకునే విధానం రావచ్చు.
పన్ను చెల్లింపుదారులకు నోటీసులు జారీ చేసే విషయంలో దేశవ్యాప్తంగా ఒకే విధమైన విధానాన్ని తీసుకురావాలనే అంశంపైనా చర్చ జరుగుతోంది. అధికారిక నోటీసు పంపే ముందు, సంబంధిత పన్ను చెల్లింపుదారుకు అవసరమైన వివరాలు, అభ్యంతరాలు తెలియజేసుకునే అవకాశం కల్పించేలా ఒక సాధారణ విధానం రూపొందించాలనే ప్రతిపాదన ఉంది. అలాగే రూ.10,000 కంటే తక్కువ పన్ను డిమాండ్ ఉన్న కేసుల్లో GST నోటీసు జారీ చేయకుండా ఉండే అవకాశం కూడా పరిశీలనలో ఉంది. ఇలాంటి చిన్న మొత్తాల కేసులు మొత్తం కేసుల సంఖ్యలో గణనీయమైన వాటాగా ఉన్నప్పటికీ, వాటి ద్వారా వచ్చే పన్ను ఆదాయం చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. అందువల్ల అధికారుల సమయం, వనరులను పెద్ద కేసులపై కేంద్రీకరించాలనే ఉద్దేశంతో ఈ ప్రతిపాదనను పరిశీలిస్తున్నారు.
నకిలీ ఇన్‌పుట్ ట్యాక్స్ క్రెడిట్, కొనుగోలు చేసినట్లు చూపించిన ఇన్‌వాయిస్‌లలో తేడాలు వంటి సమస్యలను పరిష్కరించేందుకు ఇన్‌వాయిస్ మ్యాచింగ్ సిస్టమ్ గురించి కూడా చర్చ జరగనుంది. ఇందులో కొనుగోలుదారు, సరఫరాదారు సమర్పించిన ఇన్‌వాయిస్ వివరాలను పరస్పరం సరిపోల్చే విధానం ఉంటుంది. ఇలా ఇన్‌వాయిస్ వివరాలు సరిపోలితే, పన్ను చెల్లింపుదారు చట్టబద్ధంగా ITC క్లెయిమ్ చేసుకోవచ్చు. దీనివల్ల నకిలీ ఇన్‌వాయిస్‌ల ద్వారా ITC పొందే అవకాశాలు తగ్గడంతో పాటు, నిజమైన వ్యాపారాలకు అనవసరమైన నోటీసులు తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది.
ఈ-కామర్స్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల ద్వారా దేశవ్యాప్తంగా వ్యాపారం చేసే చిన్న విక్రేతలకు GST రిజిస్ట్రేషన్ ప్రక్రియను సులభతరం చేసే ప్రతిపాదనను కౌన్సిల్ పరిశీలిస్తోంది. సొంత కార్యాలయం లేదా గోడౌన్ లేని రాష్ట్రాల్లో ఈ-కామర్స్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌కు చెందిన గిడ్డంగిని నమోదిత వ్యాపార ప్రదేశంగా ఉపయోగించుకునే అవకాశం కల్పించవచ్చు. ఒక రాష్ట్రంలో భౌతిక ధృవీకరణ, ఆధార్ ఆధారిత ప్రామాణీకరణ పూర్తి చేసిన తర్వాత ఇతర రాష్ట్రాల్లో రిజిస్ట్రేషన్‌ను సులభమైన విధానంలో పొందే అవకాశం ఉంటుంది. దీంతో ప్రతి రాష్ట్రంలో ప్రత్యేక కార్యాలయం ఏర్పాటు చేయాల్సిన అవసరం తగ్గుతుంది. ఈ మార్పు అమల్లోకి వస్తే సుమారు 9.5 లక్షల మంది చిన్న విక్రేతలకు ప్రయోజనం కలగవచ్చని అంచనా.
సరుకు రవాణాలో అనవసరమైన జాప్యాలను తగ్గించేందుకు GST అధికారులు చేపట్టే వాహన తనిఖీల విధానంలోనూ మార్పులు తీసుకురావాలని భావిస్తున్నారు. కేవలం అనుమానం ఆధారంగా వాహనాలను నిలిపివేయకుండా, నిర్దిష్ట సమాచారం లేదా సీనియర్ అధికారి ముందస్తు అనుమతి ఆధారంగా తనిఖీలు చేపట్టే విధానాన్ని పరిశీలిస్తున్నారు. అలాగే GST రిజిస్ట్రేషన్ ఫారమ్‌లను సులభంగా అర్థమయ్యేలా పునఃరూపకల్పన చేయడంతో పాటు, అవసరమైన పత్రాల వివరాలను దశలవారీగా చూపించే అవకాశం ఉంది. ఇప్పటికే ఒక రాష్ట్రంలో రిజిస్టర్ అయిన వ్యాపారులు ఇతర రాష్ట్రాల్లో నమోదు చేసుకునేటప్పుడు వివరాలను మళ్లీ మొదటి నుంచి నమోదు చేయాల్సిన అవసరం లేకుండా ప్రక్రియను సులభతరం చేయాలని భావిస్తున్నారు.
వస్తువులు, సేవల ఎగుమతిదారులకు రీఫండ్‌లు, ITC క్లెయిమ్‌ల విషయంలో ఉన్న సందిగ్ధతలను తొలగించేందుకు ఎగుమతుల నిర్వచనంలో మార్పులను కూడా కౌన్సిల్ పరిశీలించనుంది. మరోవైపు బ్యాంకులు, నామినేటెడ్ ఏజెన్సీలు దిగుమతి చేసే బంగారం, వెండి, ప్లాటినంపై ప్రస్తుతం ఉన్న IGST మినహాయింపును కొనసాగించాలా అనే అంశంపైనా చర్చ జరగనుంది. ఉద్యోగుల కోసం కంపెనీలు తీసుకునే జీవిత, ఆరోగ్య బీమా పాలసీల ప్రీమియంపై ITC కల్పించే ప్రతిపాదన కూడా పరిశీలనలో ఉంది. అలాగే GST అమల్లోకి వచ్చి తొమ్మిదేళ్లు పూర్తవుతున్న నేపథ్యంలో అధికారుల కమిటీల సంఖ్యను తగ్గించి వ్యవస్థను మరింత సమర్థవంతంగా మార్చడం, GST రేట్లు, స్లాబ్‌లలో మార్పులను ఏడాదికి ఒక్కసారి మాత్రమే చేసి కొత్త ఆర్థిక సంవత్సరం నుంచి అమలు చేసే విధానంపైనా చర్చ జరిగే అవకాశం ఉంది. అయితే ఇవన్నీ ప్రస్తుతం ప్రతిపాదనలు, చర్చల దశలోనే ఉన్నాయి.
