Last Updated:
మన రోజువారీ ప్రయాణాల నుంచి కీలకమైన నావిగేషన్ సేవల వరకు శాటిలైట్ పాత్ర ఎంతో కీలకం. అయితే భారత్ సొంత నావిగేషన్ వ్యవస్థ మరింత బలోపేతం కావాలంటే మరో కీలక అడుగు అవసరం. ఈ నేపథ్యంలో ఇస్రో అక్టోబర్ 30న NVS-03 ఉపగ్రహాన్ని ప్రయోగించేందుకు సిద్ధమైంది.
భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ ఇస్రో మరో కీలక ప్రయోగానికి సిద్ధమైంది. దేశీయంగా అభివృద్ధి చేసిన నావిగేషన్ ఉపగ్రహం NVS-03ను 2026 అక్టోబర్ 30న అంతరిక్షంలోకి పంపనున్నట్లు అక్టోబర్ 22న ప్రకటించింది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని శ్రీహరికోట సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం నుంచి GSLV Mk II రాకెట్ ద్వారా ఈ ప్రయోగం చేపట్టనుంది. భారత్ సొంతంగా అభివృద్ధి చేసిన ఉపగ్రహ ఆధారిత దిక్సూచి వ్యవస్థ NavIC సేవలను తిరిగి మెరుగుపరచడంలో ఈ ప్రయోగం కీలకంగా మారనుంది. గతంలో ఉపగ్రహాల్లోని అణు గడియారాల పనితీరు నిలిచిపోవడం, వాటి సేవాకాలం ముగియడం, కొన్ని ఉపగ్రహ ప్రయోగాలు విఫలం కావడం వంటి కారణాలతో ఈ వ్యవస్థలో సమస్యలు ఏర్పడ్డాయి.
NVS-03 ఉపగ్రహం రెండో తరం నావిగేషన్ ఉపగ్రహాల శ్రేణిలో మూడోది. అలాగే భారత ప్రాంతీయ నావిగేషన్ ఉపగ్రహ వ్యవస్థ IRNSSలో ఇది 12వ ఉపగ్రహం. ఈ ప్రయోగాన్ని తొలుత 2026 అక్టోబర్ 15 నుంచి 20 మధ్య చేపట్టాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. అంతకుముందు 2025 చివర్లోనే ప్రయోగించాలనే ప్రణాళిక ఉన్నప్పటికీ, పలు కారణాలతో వాయిదా పడింది. ఇటీవల PSLV ప్రయోగాల్లో ఎదురైన అవాంతరాల నేపథ్యంలో ఇస్రో మరింత జాగ్రత్తగా వ్యవహరించి షెడ్యూల్‌ను సవరించింది. ఈ ఉపగ్రహం విజయవంతంగా కక్ష్యలోకి చేరితే NavIC వ్యవస్థకు అవసరమైన కనీసం నాలుగు పనిచేసే ఉపగ్రహాల సంఖ్యను అందుకోవడానికి సహాయపడుతుంది. తద్వారా స్థాన నిర్ధారణ సమాచార సేవలను పునరుద్ధరించే అవకాశం ఉంటుంది.
NavIC అంటే Navigation with Indian Constellation. ఇది భారత ప్రాంతీయ నావిగేషన్ ఉపగ్రహ వ్యవస్థకు ఉపయోగించే పేరు. అమెరికా GPS తరహాలో పనిచేసే ఈ వ్యవస్థ భారత ఉపఖండంతోపాటు దేశ సరిహద్దుల చుట్టూ సుమారు 1,500 కిలోమీటర్ల పరిధిలో సేవలు అందించడానికి రూపొందించారు. మొత్తం ఏడు ఉపగ్రహాలతో కూడిన ఈ వ్యవస్థ ద్వారా వినియోగదారులు తమ భౌగోళిక స్థానాన్ని గుర్తించవచ్చు. అయితే, ఉపగ్రహాల పనితీరులో సమస్యలు ఏర్పడటంతో ప్రస్తుతం ఈ సేవల సామర్థ్యంపై ప్రభావం పడింది. NVS-03 ప్రయోగం ఈ పరిస్థితిని మెరుగుపరిచే కీలక అడుగుగా భావిస్తున్నారు.
NVS-03 ప్రయోగ సమయంలో ఉపగ్రహం బరువు 2,232 కిలోగ్రాములు కాగా, దీని ప్రణాళికాబద్ధ సేవాకాలం 12 సంవత్సరాలు. ఇందులో అహ్మదాబాద్‌లోని స్పేస్ అప్లికేషన్స్ సెంటర్ అభివృద్ధి చేసిన స్వదేశీ రుబీడియం అణు గడియారాన్ని అమర్చారు. ఉపగ్రహాల నుంచి వచ్చే సంకేతాలు గ్రహీతను చేరడానికి పట్టే సమయాన్ని అత్యంత కచ్చితంగా లెక్కించేందుకు ఈ గడియారాలు అవసరం. ఈ సమయ సమాచారంతోనే వినియోగదారుడి స్థానాన్ని గుర్తించగలుగుతారు. గతంలో దిగుమతి చేసుకున్న అణు గడియారాలపై ఆధారపడాల్సి వచ్చిన భారత్‌కు, స్వదేశీ సాంకేతికత వినియోగం మరో ముందడుగుగా నిలవనుంది. ఈ ఉపగ్రహాన్ని కక్ష్యలోకి తీసుకెళ్లే GSLV Mk II మూడు దశల రాకెట్. ఇందులో ఘన, ద్రవ, క్రయోజెనిక్ ఇంధన చోదక వ్యవస్థలు ఉపయోగిస్తారు.
